Thursday, August 1, 2013

ਸੁਨੀਲ ਰਾਜੂ ਵਾਲੀ ਭਸੂਡ਼ੀ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ


 ਲਓ, ਪਡ਼੍ਹ ਲਓ ਸਾਰੇ ਸੁਨੀਲ ਰਾਜੂ ਵਾਲੀ ਭਸੂਡ਼ੀ

ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਬਾਰੇ ਮੇਰਾ ਅੰਤਿਮ ਫ਼ੈਸਲਾ
 
ਸੁਨੀਲ ਰਾਜੂ ਨੰ. 1 (ਫੇਸਬੁੱਕ ਵਾਲਾ)
ਸੁਨੀਲ ਰਾਜੂ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਬਹਿੰਸ ਜੂਨ 2012 ਵਿਚ ਡਾ. ਐੱਸ. ਐਲ. ਵਿਰਦੀ ਦੀ ਫੇਸਬੁੱਕ ਤੇ ਪੋਸਟ ਕੀਤੇ ਇਕ ਆਰਟੀਕਲ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਆਰਟੀਕਲ ਦਾ ਹੈਡਿੰਗ ਸੀ ''ਧਾਰਮਕ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਖ਼ਤਮ ਹੋਵੇ'' ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਆਰਟੀਕਲ ਉਪਰ ਰਵਿਦਾਸੀਏ ਡੇਰਿਆਂ ਬਾਰੇ ਕਮੈਂਟ ਕਰਨ ਦੀ ਹੀ ਦੇਰ ਸੀ ਕਿ ਜਨਾਬ ਸੁਨੀਲ ਰਾਜੂ ਜੀ ਹੱਥ ਧੋ ਕੇ ਮੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ 'ਹੇ ਮੇਰੇ ਮਾਧੋ ਜੀ!' ਫੇਸਬੁੱਕ ਤੇ ਪਾਈ ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਫਿਰ ਵਾਅ ਪਿਆ, ਮੈਂ ਓਦੋਂ ਹੀ ਪਰਖ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਬੰਦਾ ਬਹੁਤ ਸ਼ਾਤਰ ਦਿਮਾਗ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇਹ ਭਰਮ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਿਆਣਾ ਬੰਦਾ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਦੁਨੀਆਂ ਤੇ ਕੋਈ ਹੋਵੇ। ਓਦੋਂ ਇਸਨੇ ਮੈਨੂੰ PHOOL ਤੱਕ ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਹੀ ਗੱਲ ਤੋਂ ਪਲਟੀ ਮਾਰ ਗਿਆ। ਇਹ ਬੰਦਾ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਕਰਨ ਦੇ ਲਹਿਜੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਵੀ ਕਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਖ਼ਰਤਾ ਵਾਲੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀ ਦਿਖਾਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਜੂਨ 2012 ਤੋਂ ਹੀ ਜਾਨਣ ਲੱਗਾਂ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਹ ਨਾਮ ਅੱਜ ਤੱਕ ਮੇਰਾ ਪਿੱਛਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡ ਰਿਹਾ-

ਸੁਨੀਲ ਰਾਜੂ ਨੂੰ ਮੇਰੀਆਂ ਖ਼ਰੀਆਂ ਤੇ ਸੱਚੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਨਾ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਬਡ਼ੇ ਢੰਗ-ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਗਲੇ ਬੰਦੇ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਥੋਪ ਕੇ ਉਹ-ਦਾ-ਉਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ ਬਸ ਡੇਰੇ ਦੁਆਲੇ ਹੀ ਚੱਕਰ ਕੱਟਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਮੈਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਬਾਣੀ ਦੀ ਸਚਾਈ ਅਤੇ ਇਕ ਸਾਧ ਵਲੋਂ ਮਾਇਆ ਹਡ਼ੱਪਣ ਦੀ ਸਚਾਈ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਪਰ ਸ਼ਰਧਾ ਅੰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸਬੂਤ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ ਡੇਰਿਆਂ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਅਨਹੋਣਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਫੇਸ-ਬੁਕ ਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਫਿਰ ਮੇਰਾ ਪਾਲ਼ਾ ਦਸੰਬਰ 2012 ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਪਿਆ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਬਾਣੀ ਬਾਰੇ, ਸਾਧਾਂ ਵਲੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰਵਿਦਾਸੀਆ ਧਰਮ ਦੀ ਫੂਕ ਛਕਾਉਣ ਬਾਰੇ, ਪਰ ਇਸਨੇ ਮੇਰੀ ਇਕ ਨਾ ਮੰਨੀ ਅੱਗੋਂ ਮੇਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਹੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਫੇਸਬੁੱਕ ਤੇ ਬੈਠਣ ਦਾ ਵਕਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਮੈਂ ਇਸ ਦੇ ਹਰ ਕਮੈਂਟ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਸੂਝਵਾਨ ਦੋਸਤਾਂ ਦੇ ਮੈਸਿਜ ਵੀ ਆਏ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਬੰਦੇ ਨਾਲ ਮੱਥਾ ਮਾਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਫਾਇਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਸ ਨੇ ਦੇਖ ਲਿਆ ਕਿ ਫੇਸਬੁੱਕ ਤੇ ਸਭ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਮੇਰੀ ਦਾਲ ਗਲਣ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸਨੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਫੇਸਬੁੱਕ ਤੇ ਬਹਿੰਸ ਕਰਨੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।

 
ਸੁਨੀਲ ਰਾਜੂ ਨੰ. 2 (ਬਲੌਗ ਵਾਲਾ)

ਇਹ ਦੂਜਾ ਸੁਨੀਲ ਰਾਜੂ ਜਦੋਂ ਵੀ ਮੈਂ ਕੋਈ ਡੇਰਾ ਬੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਪੋਸਟ ਪਾਉਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਇਹ ਨਾਮ ਬਦਲ ਬਦਲ ਕੇ ਜਾਂ ਬੇਨਾਮ ਹੀ ਮੇਰੇ ਬਲੌਗ ਤੇ 2-3 ਕਮੈਂਟ ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਸੁੱਟਦਾ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਨਾ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਇਹ ਇਕੋ ਹੀ ਬੰਦਾ ਜੋ ਅੱਲਗ-ਅਲੱਗ ਬੰਦਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਲਿਖ ਕੇ ਜਾਂ ਬੇਨਾਮ ਕਮੈਂਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੱਗਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਕਮੈਂਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਮੈਂਟ ਉਪਰ ਤਾਰੀਖ਼ ਅਤੇ ਟਾਈਮ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ (ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਈ-ਮੇਲ ਤੇ ਵੀ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ) ਤੇ ਇਹ ਕਮੈਂਟ ਇਕੋ ਹੀ ਦਿਨ ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਪਬਲਿਸ਼ ਕੀਤੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭੇਜਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਇਕੋ ਹੀ ਹੈ ਚਾਹੇ ਉਸਨੇ `ਅੰਮ੍ਰਿਤਬਾਣੀ` ਵਾਲੀ ਪੋਸਟ ਤੇ ਕਮੈਂਟ ਹੋਵੇ ਜਾਂ `ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਤੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁਰਕਾਰ` ਵਾਲੀ ਤੇ ਜਾਂ ਡੇਰਾ ਸੱਚਖੰਡ ਬੱਲਾਂ ਵਾਲੀ ਪੋਸਟ ਤੇ ਜਾਂ ਮੇਰੀ ਕਿਸੇ ਨਵੀਂ ਕਵਿਤਾ ਤੇ। ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਕਮੈਂਟਾਂ ਵਿਚ ਡੇਟ ਤੇ ਟਾਇਮ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਦੇਖੋ, ਕੀ ਇਹ ਦੋ ਵਾਰ ਸਿਫ਼ਤ-ਸਲਾਹ ਕਰਨੀ ਜਰੂਰੀ ਸੀ-



ਹੁਣ ਇਹ ਜਿਹਡ਼ਾ ਨੰ. 1 ਸੁਨੀਲ ਰਾਜੂ ਹੈ ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਈ-ਮੇਲ ਭੇਜ ਜਿਸਤੋਂ ਸੁਨੀਲ ਰਾਜੂ ਨਾਮ ਦੇ ਆਦਮੀ ਨੇ ਕਮੈਂਟ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਨੰ. 1 ਸੁਨੀਲ ਰਾਜੂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦਾ ਮਾਹਿਰ ਹੈ, ਚੁਸਤ-ਚਲਾਕ ਹੈ ਇਸਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਬਲੌਗ ਤੇ ਕਮੈਂਟ ਈ-ਮੇਲ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਡਰੈੱਕਟ ਹੀ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਫਿਰ ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਕਿਸਦੀ ਈ-ਮੇਲ ਆਈਡੀ ਭੇਜ ਦੇਵਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਨੀਲ ਰਾਜੂ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੀ ਵਾਕਿਫ਼ ਹਾਂ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਬਲੌਗ ਤੇ ਕਮੈਂਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਫਿਰ ਮੈਂ ਇਸ ਸੁਨੀਲ ਰਾਜੂ ਨੰ. 1 ਨੂੰ ਦੂਸਰੇ ਸੁਨੀਲ ਰਾਜੂ ਦੀ ਆਈ.ਡੀ. ਕਿੱਥੋਂ ਭੇਜ ਦੇਵਾਂ।
ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਉਪਰੋਕਤ ਮੈਨੂੰ ਆਏ ਕਮੈਂਟ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪਡ਼੍ਹੋ, ਸੁਨੀਲ ਰਾਜੂ ਨੰ. 2 ਇਹਨਾਂ ਕਮੈਂਟਾਂ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪੂਰਾ ਯਕੀਨ ਹੈ ਕਿ ਵਿਜੈ ਹਜ਼ਾਰਾ ਉਸਦੇ ਕਮੈਂਟ ਨਹੀਂ ਛਾਪਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਸਿਫ਼ਤ ਵਾਲੇ ਕਮੈਂਟ ਹੀ ਛਾਪਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਂ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਕਮੈਂਟ ਸਿਰਫ ਇਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਛਾਪਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਇਸਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਾਕਫ਼ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਇਹ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖ ਕੇ ਖਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਹਡ਼ੇ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖ ਕੇ ਮੱਖੀ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਚਮਾਰ ਜਾਂ ਰਵਿਦਾਸੀਏ ਕਹਿਣਾ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਇਹਨਾਂ ਲਈ ਰਵਿਦਾਸੀਆ ਜਾਂ ਚਮਾਰ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਇਹੋ ਹੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖ ਕੇ ਮੱਖੀ ਖਾਓ ਰਵਿਦਾਸੀਏ ਕਹਾਓ। ਚੱਲੋ ਛੱਡੋ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 6 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਰਿਟਾ. ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਕਮੈਂਟ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਬਲੌਗ ਤੇ ਪਬਲਿਸ਼ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧੰਨਵਾਦ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਮੈਨੂੰ ਸੁਨੀਲ ਰਾਜੂ ਨੰ. 2 ਦਾ ਇਹ ਕਮੈਂਟ ਆਉਂਦਾ ਹੈ-


ਅਤੇ ਇਸੇ ਦੁਆਰਾ ਮੈਨੂੰ ਡਿਸਟਰਬ ਕਰਨ ਲਈ ਫਿਰ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਕਮੈਂਟ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਮਸਲਾ ਕੀ ਹੈ ਬਸ ਓਹੀ-ਡੇਰਾ ਸੱਚਖੰਡ ਬੱਲਾਂ। ਡੇਰਾ ਬੱਲਾਂ ਦੀ ਸਚਾਈ ਲਿਖ ਦਿੱਤੀ ''ਡੇਰਾ ਬੱਲਾਂ ਲੋਕ ਅਰਪਣ ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਨਿੱਜਤਾ ਵੱਲ''। ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਆਪੇ ਹੀ ਅੰਦਾਜਾ ਲਗਾ ਲਓ ਸੁਨੀਲ ਰਾਜੂ ਨੰ. 1 ਜਾਂ ਸੁਨੀਲ ਰਾਜੂ ਨੰ. 2 ਕਮੈਂਟ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਦੁੱਖ ਤਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਲੱਗੇਗਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਸੁਨੀਲ ਰਾਜੂ ਮੈਨੂੰ ਫਿਰ ਕਮੈਂਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਦੇਖੋ-



ਹੁਣ ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਧਾਨ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸੰਤ ਸੁਰਿੰਦਰ ਦਾਸ ਬਾਵਾ ਵਰਗੀਆਂ ਹਸਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਸਤੀਆਂ ਜੱਗ ਜਾਹਰ ਹੋ ਗਈਆਂ ਤਾਂ ਇਸ ਸੁਨੀਲ ਰਾਜੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਮੈਂਟ ਵਿਚ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਾਵ-ਭਾਵ ਜਤਾਏ ਤਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਡਰ ਜਾਵਾਂਗਾ।

ਸੁਨੀਲ ਰਾਜੂ ਨੇ ਬਲੌਗ ਤੇ ਕਮੈਂਟ ਕਰ ਕਰ ਕੇ ਮੇਰਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਅਫ਼ਸੋਸ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਇਹ ਖ਼ੁਦ ਮਜ਼ਾਕ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ, ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਮੇਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿਚ ਤਾਂ ਜਰੂਰ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਡੇਰਾ ਬੱਲਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਭਗਤ ਅੱਕ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ-

 ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਡੇਰਾਵਾਦ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਹਾਂ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਠੋਸ ਕਾਰਣ ਹਨ, ਮੈਂ ਕਿਉਂ ਆਪਣੇ ਬਲੌਗ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲਾਂ ਸਗੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਦਲਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਓਨਾ ਡੇਰਾਵਾਦ ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਨਹੀਂ ਜਿੰਨਾ ਇਹ ਕੱਟਡ਼ ਹਮਾਇਤੀ ਹੈ ਜੋ ਸੱਚ ਨੂੰ ਵੀ ਸੱਚ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਆਦਤ ਇਸਨੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੱਥੋਂ ਸਿੱਖੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਦਲਕੇ ਸ਼੍ਰੀ 108 ਸੰਤ ਸੁਨੀਲ ਰਾਜੂ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਸੱਚਖੰਡੀਏ ਰੱਖ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸੁਨੀਲ ਰਾਜੂ ਨੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਸੋ, ਇਸ ਵਿਚ ਤਾਂ ਕੋਈ ਹਰਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਮੇਰਾ ਅੰਤਿਮ ਫੈਸਲਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੀ ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਦੋਵਾਂ ਸੁਨੀਲ ਰਾਜੂਆਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਵੇਂ ਇਕ ਖਾਸ ਡੇਰੇ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਜਾਪਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਡੇਰਾ ਬੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਜਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਬਾਣੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਮੇਰੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਘੇਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹੇ। ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਲਈ ਦੋਵੇਂ ਇਕੋ-ਜਿੱਕੇ ਹਨ ਚਾਹੇ ਉਹ ਫੇਸਬੁੱਕ ਵਾਲਾ ਸੁਨੀਲ ਰਾਜੂ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਇਹ ਬਲੌਗ ਤੇ ਕਮੈਂਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੁਨੀਲ ਰਾਜੂ, ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਡੇਰੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਮੈਟਰ ਲਿਖਣ ਕਰਕੇ ਤੱਬਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਚਾਣਚੱਕ ਜੁਡ਼ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਦੇਖੋ ਬਲੌਗ ਤੇ ਕਮੈਂਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੁਨੀਲ ਰਾਜੂ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਝਲਕ-

ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਸੁਨੀਲ ਰਾਜੂ ਨਾਂ ਦੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੀ ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਸਮਰਿਪਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਨੇ ਮੇਰੇ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੇ ਘੋਡ਼ੇ ਬਹੁਤ ਦੌਡ਼ਾਏ ਹਨ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਕੁਝ ਲਿਖ ਕੇ ਭੇਜਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਇਸ ਦਾ ਤਹਿ ਦਿਲੋ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਆਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਅੱਗੋਂ ਤੋਂ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰੇਰਦਾ ਰਹੇਗਾ।
ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਅੰਦਾਜਾ ਲਗਾਉਣ ਕਿ ਇਹ ਸੁਨੀਲ ਰਾਜੂ ਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਇਕੋ ਹੀ ਬੰਦਾ ਦੋ ਸੁਨੀਲ ਰਾਜੂ ਬਣਨ ਦੀ 'ਚਲਾਕੀ' ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
-ਵਿਜੈ ਕੁਮਾਰ 'ਹਜ਼ਾਰਾ'
..............................................................................................................
ਸੁਨੀਲ ਰਾਜੂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇਕ ਕਵਿਤਾ  -

ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਦੁੱਖ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਸੁਨੀਲ ਰਾਜੂ...
 
ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਦੁੱਖ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਸੁਨੀਲ ਰਾਜੂ
ਪਰ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ

ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ-

ਇਕ ਗਰੀਬਣੀ ਵਲੋਂ ਨਸ਼ਈ ਪੁੱਤ ਤੋਂ

ਬਚਾ ਬਚਾ ਕੇ ਰੱਖੇ ਪੰਜਾਂ ਦੇ ਨੋਟ ਦੀ ਕੀਮਤ

ਤੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਕੱਖ ਨਹੀਂ

ਪਰ ਗਰੀਬ-ਦਰ-ਗਰੀਬ ਹੋ ਰਹੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ

ਇਹ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧਕੇ ਨੇ


ਜੋ ਸਾਂਭ ਸਾਂਭ ਰੱਖੇ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਮੱਥੇ ਟੇਕਣੇ ਨੂੰ

ਸ਼ਾਇਦ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇ ਮਨ ਦੀ ਮੁਰਾਦ

ਦੁੱਖਾਂ ਤਕਲੀਫ਼ਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਨੂੰ

ਕਿਤੋਂ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਸਕੂਨ!


ਪਰ ਇਹ ਦੁੱਖ-ਦਰਦ ਕਰੋਡ਼ਾਂ ਰੁਪੈ ਹਡ਼ੱਪਣ ਵਾਲੇ

ਸਾਧਾਂ ਦੀ ਪਿੱਠ ਠੋਕਣ ਵਾਲਾ ਕੀ ਜਾਣੇ!

ਰੱਬ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਸਾਧ

ਜਿਹਨਾਂ ਕੋਲ ਜਾ-ਜਾ ਗਰੀਬਣੀਆਂ ਦੁੱਖਡ਼ੇ ਰੋਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ-

ਦੱਸਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ-

ਆਪਣੀ ਇੱਜ਼ਤ ਸੋਹਰੇ ਹੱਥੋਂ ਲੁੱਟੇ ਜਾਣ ਦੇ ਕਿੱਸੇ!

 ਦੱਸਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ-
ਖੇਤਾਂ ਚ ਗਈਆਂ ਦੇ ਬੇਪੱਤ ਹੋਣ ਦੇ ਕਿੱਸੇ!

ਸ਼ਾਇਦ ਕ੍ਰਿਪਾ ਹੋ ਜਾਵੇ,

ਪਰ ਇਹ ਸਭ ਸੁਣਕੇ ਤੇਰਾ ਮੀਸਣਾ ਸਾਧ

ਮਗਰੋਂ ਮਜ਼ਾਕ ਅਡਾਉਂਦਾ ਰਿਹੈ


ਫਿਰ ਤੂੰ ਦੱਸ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਕੌਮ ਦਾ ਕੀ ਦਰਦ?

ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ

ਜਿਹਨੇ ਸਾਧਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮਾਧਾਂ ਲਈ

ਅਗਾਂਹੂ ਜ਼ਮੀਨ ਲੈ ਰੱਖੀ ਹੋਵੇ
 


ਤੇ ਸਾਧ ਦਰ ਸਾਧ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦਾ ਠੇਕਾ ਵੀ!

ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਪਤੈ

ਪੀਡ਼੍ਹੀ ਦਰ ਪੀਡ਼੍ਹੀ ਚੱਲੇ ਆ ਰਹੇ ਸਾਡੇ ਦੁੱਖ

ਜੋ ਸਾਡੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਨੇ ਪਿੰਡੇ ਤੇ ਝੱਲੇ

ਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ

ਤਾਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਨਿਯਾਤ ਪਾ ਲਵੇ ਸਮਾਜ
 


ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਜਡ਼੍ਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਤੋਂ!

ਪਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਚ ਫਸਿਆਂ ਨੂੰ  ਕੀ ਸਮਝ?


ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੇ ਜ਼ਿੰਮਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਇਐ

ਕਿ-

ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਇਸ ਦਲਦਲ ਚ ਘਸੀਟ ਕੇ ਲਿਜਾਣ ਦਾ,

ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੌਡ਼ੀ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ

ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦਾ ਦਰਜਾ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ

ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ

ਇਹਨਾਂ ਸਾਧਾਂ ਤੋਂ ਵਗੈਰ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਕੱਖ ਨਹੀਂ ਮੰਨਣਾ,

ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮਨੂੰਵਾਦੀ
ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹੋ- ਗਰੀਬ ਨਿਵਾਜ਼!

ਬਸ,
ਮੈਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਸੱਚ ਪਤੈ-

ਤੁਸੀਂ ਸਾਧ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣੇ

ਪਰ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੋਚ ਛੱਡ ਦੇਣੀ !


ਤੈਨੂੰ ਬਾਹਰ ਬੈਠੇ Tom Ford Italian ਡਰੈੱਸ ਪਾਏ ਨੂੰ ਕੀ ਪਤੈ

ਇੱਥੇ ਸਾਧਾਂ ਨੇ ਯੂਰੇਸ਼ੀਅਨ ਭਗਵੇਂ ਚੌਲੇ ਪਾਏ ਹੋਏ ਨੇ


ਤੇ ਏਸ ਭਗਵਾਂਕਰਨ ਨੂੰ ਹੁਣ ਅਸੀਂ

ਆਪਣਾ ਕਲਚਰ ਨਹੀਂ ਬਣਨ ਦੇਣਾ!


ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਭਗਵਾਂ ਕਲਚਰ

ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਸਿਰ ਮਡ਼੍ਹਨ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ,

ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡੀ ਅੱਡ ਪਹਿਚਾਣ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ੀਆਂ ਨੇ

ਸਾਡੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ

ਜਿਸ ਨੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਬਣ ਜੋਡ਼ਨੈ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ

ਤੇ ਸਾਡੀ ਬੇਗ਼ਮਪੁਰੇ ਵਾਲੀ ਪਹਿਚਾਣ ਨੇ ਉਭਰਨੈ ਇਕ ਦਿਨ

ਇਸ ਬੇਗ਼ਮਪੁਰੇ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਸਾਧਾਂ ਹੱਥੋਂ

ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਜਡ਼ਨ ਨਹੀਂ ਦੇਵਾਂਗੇ,

ਜਾ, ਜਾਕੇ ਭਗਵਾਂ ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਫੌਜ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦੇ

ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੋਢੇ ਤੇ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲੇ ਰਾਮ ਨਾਮ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਨੂੰ,

ਅਸੀਂ ਆ ਨਿੱਤਰੇ ਹਾਂ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ

ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਏਸ ਰੱਬ ਦੀ

ਗੁਲਾਮੀ ਤੋਂ ਨਿਯਾਤ ਪਾਉਣ ਦੀ ਸੋਝੀ ਪਾ ਲਈ ਹੈ,

ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਉਪਜੇਗੀ ਸਾਡੀ ਪਹਿਚਾਣ

ਜਿਸਦੇ ਚਾਨਣ ਮੁਨਾਰੇ ਅਸੀਂ ਖ਼ੁਦ ਹੋਵਾਂਗੇ

ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਅੰਦੇਰਾ ਢੋਹ ਰਹੇ ਲੋਕ

ਜਿਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਲੋਕਾਈ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ

ਇਕ ਜਗ੍ਹਾ ਨਾਲ ਹੀ ਬੱਝੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਨੇ,

ਜਿੱਥੋਂ ਭਾਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਪਸਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ

ਭਾਵੇਂ ਦੇਵਦਾਸੀਆਂ ਬਣਕੇ ਕੁਆਰੀਆਂ ਕੁਡ਼ੀਆਂ
 


ਚੌਲਾਧਾਰੀ ਸਾਧਾਂ ਦਾ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰਿਆ-ਪ੍ਰੀਖਣ ਕਰਦੀਆਂ ਹੋਣ!

ਤੁਹਾਨੂੰ ਝੂਠੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਕੀ ਪਤੈ?

ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਸਾਧਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਚਮਕਾਉਣ ਵਾਲਿਓ!

ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ- ਸਾਡੀ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ 'ਚ ਸ਼ਰਧਾ ਅੰਨੀਂ ਨਹੀਂ

ਪਰ ਇਹਨੂੰ ਅੰਨੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹੈ

ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ,

ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਹਨਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਵੱਢਣ ਲਈ

ਭੇਡਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਦੀ ਲੋਡ਼ ਨਹੀਂ


ਇਕ ਸੁਜਾਖਾ ਹੀ ਕਾਫੀ ਹੁੰਦੈ!


ਤੇ

ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਦੁੱਖ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਸੁਨੀਲ ਰਾਜੂ

ਹੱਥ ਵੱਢੇ ਜਾਣ ਦਾ ਦੁੱਖ ਕਿਹਨੂੰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੈ!



-ਵਿਜੈ ਕੁਮਾਰ ਹਜ਼ਾਰਾ


 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

Tuesday, July 30, 2013

Sunil Raju


 
(सुनील राजू जी, आपने यह कविता पढ़कर कहा कि आपने तो कई महीने से ब्लोग पढ़ना ही छोड़ दिया है पर ऊपर दिए हुए कमैंट पढ़ लो, अब आप इस बात से कैसे इन्कार कर सकते हो, (अब तो मैने सुनील राजू की भसूढ़ी नाम की पोस्ट में सभ कुछ साफ कर दिया है कि कैसे कैसे मुझे कमैँट आते रहे हैं। बात बात पर मुझे तंग-परेशान करने की क्या डेरे वालों ने ज़िम्मेदारी ले रखी हैं, मैं तो अब पछता रहा हूं कि मैं क्यों डेरों के चक्कर में पढ़ गया, मेरी तो पूरी ज़िंदगी तबाह हो गई, आप जैसे लोगों द्वारा।)
................................................................................................................................................................

इनको मैंने कविता क्यों समर्पित की क्योंकि इनको एतराज़ है कि इनके कोमेंट मैं ब्लोग पर पब्लिश नहीं करता तो अब इनकी फोटो समेत सारी टिप्पणीयाँ पब्लिश करने लगा हूँ, साथ में इनको सर्मपित एक कविता भी। अब शायद यह महोदय खुश हो जाए।
(Mr. Sunil Raju mind that I (Vijay Hazara) don't publishing his comments on the blog, Now I've publishing his all comments including his photo and It also dedicated a poem to him.)


Sunil Raju has left a new comment on your post "Kaun Gadhaar kaun Pehredar":
Ravidassia Religion and Amrit Bani
==========================
Vijay, I have also observed that you repetedly tried to insult Guru Ravidass Maharaj Ji's Amrit Bani by citing it as fake bani etc. or discredit Ravidassia religion. Your approach has been to indirectly discredit the efforts of Dera Ballan. You don't say it but people know it and see it. So you should not resort to this low-level attempt. As I said before you should not being your personal issues into social analysis.

....SIRF TAN SIRF DERA BALLAN HI IS WELE SAMAJ DA KAMM KAR REHA HAI. DOOSRE DERE SIRF APNI DUKAN CHALA RAHE HAN. IK NAYE DHARAM DI SIRJANA KARNA KISSAE LANDI-BUCCHI DA KAMM NAHIN. AISA KAMM SIRF EK SACHA SANT HI KAR SAKDA SI. JAWAN NIT NIT MAIN BALIHARRAE RABB DEYAN SANTAN DAE.
KEHRE DERE AMRIT ANI NUN NAHIN MADAE OH SIRF TAN SIRF APNAE HI DERE CHALA RAHE HAN HOR INHAN LOKAN DA SAMAJ NUN KOI DISHA DAEN DA MAQSAD NAHIN HAI.
KAI AISA KUTTAE VI AAJKAL PAIDA HO GAYE NAE JEHRE PEHLAE TAN AMRIT BANI DA DUM BHARDAE SI PAR HUN VIRODH KARDAE NAE. AISAE KUTTEYAN NUN MEAT NAHIN MILYA TAN AMRIT BANI DAE KHILAF BOLAN LAG PAYE.
(ਹੁਣ ਸੁਨੀਲ ਰਾਜੂ ਨੂੰ ਬਿਠਾ ਕੇ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਡੇਰਾ ਬੱਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਸੰਤ ਸੁਰਿੰਦਰ ਦਾਸ ਬਾਵਾ ਜੋ ਧਰਮ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਡੁੱਗਡੁਗੀ ਵਜਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ ਸਿਰਫ਼ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਪੈਸਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਜੋਟੀਦਾਰਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਵਰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਰੱਖਣ ਲਈ। ਕੀ ਇਹ ਹਨ ਰੱਬ ਦੇ ਸੰਤ ਜੋ ਆਪਣਾ ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਸੇਵਕਾਵਾਂ ਤੇ ਸੇਵਕਾਂ ਦਾ ਘਰ ਭਰਦੇ ਹਨ। ਸੁਨੀਲ ਰਾਜੂ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਦੀ ਸਲਾਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਮੀਟ ਪਾਵੇ ਜੋ ਮੁਫ਼ਤ ਦਾ ਖਾਣਾ ਗਿੱਝੇ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।)...
Very well written Gurdial Singh Ji and Rajesh Kainth Ji. This person Vijay Hazara is a low grade writer. The writer who spews hatred in society and maligns other because of his personal issues is a hate-mongerer not a writer. The purpose of Vijay Hazara only seems to spread hatred and misguide others. He thinks that writing few books by has made him a lighthouse for the society. I think Vijay is a childish in nature and bit immature. As they say "adh bhari gagri chalkat jai". Half filled pot makes lot of noise.
Rajesh Ji, I fully agree that Vijay is like a blind man who is trying to show path to others. Vijay is acting like a dog and when his master says "jump", Vijay says how high?". A typical stool pigeon.

(ਨੋਟ-ਸੁਨੀਲ ਰਾਜੂ ਨੇ ਜਿਸ ਪ੍ਰਧਾਨ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਥਾਪੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਅਤੇ ਬਾਵਾ ਜੀ ਨੂੰ ਹੁਣ ਡੇਰਾ ਬੱਲਾਂ ਤੋਂ ਨਜ਼ਾਇਜ਼ ਕੰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਸੁਨੀਲ ਰਾਜੂ ਵਰਗੇ ਅਕਲ ਦੇ ਅੰਨੇ ਲੋਕ ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਝੂਠ ਨੂੰ ਝੂਠ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਹੈ ਅੰਨੀ ਸ਼ਰਧਾ ਦੀ ਇਕ ਜਿਊਂਦੀ ਜਾਗਦੀ ਮਿਸਾਲ।)

.................
1 ਅਕਤੂਬਰ 2012 ਨੂੰ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਈਮੇਲ ਕਰਕੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ-Vijay, since I am not in your friend's list on facebook, please take my email off from your distribution list. I can't read much Punjabi well, and I am not interested in your hateful and meaningless literature anyway. Take care.
Sunil Raju
ਪਰ ਇਹ ਝੂਠਾ ਬੰਦਾ ਇਸਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਬਲੌਗ ਤੇ ਕਮੈਂਟ ਕਰਦਾ ਹੈ-sunil Raju has left a new comment on your post "Dera Sachkhand Ballan":

Ok, thats not a fair play. If i conment with another name and mention good things about you , llike i did as " retd.capt.Amarjit s. Virdi" you publish it.
And if i comment with. My real namd and saying truth about you, why you don't publish it? You are a egoistic and self absored person.
Congrats!!!!!!
............
 
Ram Lubhaya Bhaji, Vijay Hazara sahib, jisdian gallan da jawab nahin dae sakdae, usda message hi nahin chaapdae nae. Ajkal inhan nun sikhan dae walon bahut maal-matta chareya hoya hai. Naalae isdae naal, blog likh likh kae paisa banda hai. Jitnae visitor hongae utnae hi paisae milan gae. Kyon construction da kamm karkae itna paisa nahin milda. Blaogs tae jhoot,-mooth likh kae, logan diyan bhavnavan naal khilvaar kar kae, jaida sansani phailai ja sakda hai. Naalae jaida paisa milda hai.
Is lai samjho is andae da kamm? Jadon achian gallan likhda si tan acha si, jadon mandiyan likhega tam log manda hi kehangae.
............

Anonymous has left a new comment on your post "Begampura banam Derawad":


Wah ji wah, bas edha hi likho das do duniya nu ki sach hai t ki jhooth.
Mein tuhad naal haan ji, i m with you. Menu pata hai ke tusi de surinder dass amorously involved si Te main eh bhi jaanda ha ki o boht ganda insaan hai. Tusi ballan nu chad ke boht vadiya kota g.
Bas tusi jo bji likya wadiya likya.
Babeya da dhuan kad ta g.


................
Mr. Vijay
Hope you'r recovering from multiple personality diorder. People like you, not look good when they talk about these serious issues.
GET WELL SOON.
.....................

I listened that you were in living in relationship with Surinder dass bawa. Annd what he did with you is not good. He betrayed a person who loved him. Surider dass bawa is not a honest person and I think you did well in leaving him and dera.
I love you especially what you are doing
Proud of you.
......................

ਸੁਨੀਲ ਰਾਜੂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਵਿਤਾ-

ਨੋਟ- ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਤੁਸੀਂ ਉੱਪਰ ਵਾਲੀ ਪੋਸਟ ਵਿਚ ਪਡ਼੍ਹ ਸਕਦੇ ਹੋ।

Thursday, August 1, 2013

ਸੁਨੀਲ ਰਾਜੂ ਵਾਲੀ ਭਸੂਡ਼ੀ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ

or

to read this Poem please click here : http://vijayhazara.blogspot.com/2013/08/blog-post.html

Saturday, July 20, 2013

पंजाब के रविदासिए डेरों का असली चेहरा

बेग़मपुरा   बनाम   डेरावाद
 
 
 रविदासिए डेरों का असली चेहरा
 
विजय कुमार 'हज़ारा'
''शूद्र का कर्म बिना किसी की निंदा-चुगली के तिनों वर्णों के लोगों की सेवा करना है'' (मनुस्मृति, 91)।'' ''शूद्र का अर्थ 'दूसरे लोगों का नौकर' और वो मनुष्य जिसको जब चाहें कत्ल कर दो या जब चाहे बरादरी से बाहर निकाल दो।'' (मनुस्मृति)। ब्राह्मणी भगवान के उपदेश की रत्तीभर परवाह ना करते हुए, ऋग्वेद काल से आसुर राक्षस जाने जाते, मनुस्मृति अनुसार शूद्र अछूत समझे गए एक दलित चमार का दिल आज ब्राह्मणवादी सोच की निंदा-चुगली करने को करता है, क्योंकि ऋग्वेद से ही शूद्र डरता/मरता/तड़फता रहा, बरादरी से निकाला गया, जब जीअ चाहा कत्ल कर दिया गया है। सिंधू घाटी की सभ्यता जिसको चमारों की सभ्यता कहा जाए तो कोई अतिकथनी नहीं होगी, ऋग्वेद में भी चमारों का वर्णन आता है जिन्हें शूद्र लिखा गया है। यह सभ मूल-निवासी लोगों पर पाबंधी लगा कर गुलाम बनाने की साजिश थी ताकि बहुगिण्ती लोग आर्य/ब्राह्मण की गुलामी तन-मन से सविकार कर लें।
 
एक लंबा युद्ध जो सिंधुघाटी के मूल निवासी लोगों और विदेशी आर्य/ब्राह्मणों के बीच चला और इसी दौरान वेद, शास्त्र, श्रुति, गीता, रामायण, पुराण, मनुस्मृति का जन्म हुआ। हिन्दु धर्म की इन सभी पुस्तकों में मूलनिवासी लोगों को शूद्र और अतिनीच का दर्जा दिया गया। आर्य ओर ब्राह्मणों की दाद देनी बनती है जिन्होंने कुकर्म भी किए, ज़ुलम भी किए, कत्लेआम भी किए , मनुष्य को लताड़ा और फिर भी पवित्र के पवित्र रहे। यह सभ किस के लिए? सिर्फ खुद को सुरक्षित रखने के लिए, धन-दौलत के लिए और मुफ्त का खाने के लिए। ठंडे देशों से आए विदेशी आर्यों ने बहुगिन्ती मूलनिवासीयों की सभ्यता को ख़त्म करने में कामयाबी प्राप्त कर ली, यह किसके कारण संभव हो सका? सिर्फ धर्म के कारण। ऊट-पटाँग कर्माकाण्ड को धर्म का नाम देकर लोगों को मानसिक रूप में गुलाम बना लिया गया और वह सरीरक रूप में खुद ही गुलाम बन गए। भारत के लोग आज भी ब्राह्मणों की धार्मिक गुलामी के मानसिक रूप से इतने गुलाम बन गए हैं कि इस गुलामी से निकलने का नाम ही नहीं ले रहें। आज इसी ब्राह्मणवादी मानसिकता ने धर्म को एक बिजन्स बना कर भारत को बाकी देशों से पिछाड़ दिया है। धर्म के नाम पर लूटने वाले ब्राह्मणवादी भगवान से जोड़ने वाले अस्थान भारत के चप्पे-चप्पे पर मौजूद हैं, इन्हें हम बड़े प्यार से डेरे कहते हैं। हरेक किलोमीटर पर बने हुए यह अलग-अलग डेरों का प्रमात्मा तक पहुंचने का, मनुष्य की मुक्ती का, ज़ाति-बरादरी की मुक्ति का, रस्ता अल्ग अल्ग है। पर ब्रह्मणवादी मानसिक्ता सभीकी एक जैसी ही है।
जो डेरे या धार्मिक संसथा चला ही उच्च वर्ग रहा है वे तो ब्रह्मणवाद का प्रचार प्रत्ख रूप से करते हैं लेकिन जो डेरे मूलनिवासीयों के साथ जुड़े हुए हैं वो अप्रत्ख तौर ब्रह्मणवाद का प्रचार करते हैं और सीधे इसलिए नहीं करते क्योंकि हमारे दलित रहिबरों की विचारधारा उनके रस्ते का रोड़ा बनकर खड़ी हो जाती है पर हमारे मूलनिवासीयों ने भी करना तो ब्रह्मणवाद का ही प्रचार होता है पर थोड़ी सी यू-टर्न लेकर। यह ब्रह्मणवादी मानसिकता ब्राह्मणों से निकलकर हमारे समाज में कब और कैसे आई हम पहले इसका वर्णन करते हैं फिर ही हम यह समझेंगे कि गुरू रविदास जी के बेग़मपुरे वाली सोच से यह डेरे और डेरों के संचालक कैसे भिन्न हैं। जिसके कारण भारत दिनों-दिन पछड़ता जा रहा है और ब्राह्मणवादी या हिंदूवादी मानसिकता से निकलने का नाम ही नहीं ले रहा। ब्राह्मण और ब्राह्मणवाद में सिर्फ इतना अंतर है कि ब्राह्मण वो मनुष्य है जो सिर्फ ब्राह्मण के घऱ जन्म लेता है और ब्राह्मणवादी मानसिकता ऐसी मानसिकता है जिसको हम सभी ने धारण कर रखा है।

किसी दूसरी जाति या वर्ण के आदमी के लिए ब्राह्मण बनना कितना मुश्कल था आप इस घटना से अंदाज़ा लगा सकतें हैं, एक बार क्या हुआ कि एक अंग्रेज़ गोरा काँशी बनारस पहुंचा हआ था उसने हिंदू धर्म के बाहरी रीती-रिवाज़ देखते हुए काँशी के एक ब्राह्मण से प्राथना की कि वह ब्राह्मण बनना चाहता है इसलिए उसे क्या करना होगा? क्योंकि वह ब्राह्मण की उच्चता को समझ चुका ता वो हिन्दू धर्म में श्रद्धा भी रखता था पर वो ब्राह्मण ही बनना चाहता था। तो उसको ब्राह्मण ने कहा कि तुझे 100 यग्य करवाने होगें, एक किलो सोना किसी ब्राह्मण को दान देना होगा और अपना सभी धन-दौलत और घर-बार आदि ब्राह्मण को दान करना पड़ेगा। इतना सुनकर वो गोरा अंग्रेज़ बोला फिर मैं ब्राह्मण तो बन जाऊँगा ना। उस ब्राह्मण ने कहा, इतना सभ कुछ करने बाद तूँ ब्राह्मण तो बन जाएगा लेकिन इस जन्म में नहीँ अगले जन्म में। तूँ ऐसे करना कि इतना सभ कुछ करने के बाद गंगा के किनारे पे जाकर अपने मन में यह इच्छा धार कर कि मेरा अगला जन्म किसी ब्राह्मण के घर हो, तुम पानी में कूदकर अपनी जान दे दो फिर अगले जन्म में तुम अवश्य ही ब्राह्मण के घर जन्म ले लोगे। यह सुनकर गोरा अंग्रेज़ वहाँ से रफू-चक्कर हो गया। इस तरह आप देख सकते हैं कि एक ग़ैर-ब्राह्मण का ब्राह्मण बनना कितना मुश्किल है।

मनुस्मृति (1, 99,100) की गवाही है कि ब्राह्मण जन्म से ही सारे संसार में सर्वश्रेष्ट है। वह सारे प्राणीयों का ईश्वर है और सारे खज़ाने का रक्षक भी। इस संसार में जो भी सम्पती है, वह ब्राह्मण की निजी है। ब्राह्मण चाहे मुफ्त खाए, पराए वस्तर पहने, पराए धन को मुफ्त में ले, तभ भी सभी प्राणी उसके रिणी हैं क्योंकि सारे जीव ब्राह्मण की दया से जीवत हैं। भगवत गीता (4-13) ने भी हद्द कर दी है, लिखा है सृजणहार ने मनुष्य की जन्म से ही योगताएँ और बल के आधार पर चार वर्णों के कर्तव्य और काम बाँट दिए हैं। देखा जाए तो दलित समाज की गुलामी के असली बीज हिन्दु धर्म की इन्हीं धार्मिक पुस्तकों में ही बीज दिए गए जो कि बहुत बड़ा पेड़ बनकर दलित समाज की छाती पर आज भी खड़ा है। इस लिए मनुस्मृति में दर्ज है- ''फालतु दलीलबाजी छोड़ कर वेदों और श्रुतियों के पीछे लगना चाहीए।'' ऋग्वेद में सिर्फ चार वरणों का वर्णन किया गया है और चमार को शूद्र वर्ण में दर्ज किया गया है पाँचवां वर्ण भाव अतिनीच वर्ग 300-400 ई. के अंतर्गत पैदा हो चुका था। यह छुआ-छूत सतिगुरु नामदेव, सतिगुरु कबीर,सतिगुरू रविदास जी के सम्य में अपनी चर्मसीमा पर पहुंच चुकी थी। उस समय शूद्र/नीच/अतिनीच समझी जाती चमार जाती में पैदा हुए गुरू रविदास जी ने ब्राह्मणवाद के विरुद्ध उच्चकोटि का उपदेश देते हुए फ़रमाया-

बेग़मपुरा सहर को नाउ।। दूखु अंदोहु नही तिहि ठाउ।।

नां तसवीस खिराजु न मालु।। खउफु न खता न तरसु जवालु।। रहाउ।।

काइमु दाइमु सदा पातिसाही।। दोम न सेम एक सो आही।।

आबादानु सदा मसहूर।। ऊहां गनी बसहि मामूर।। 2।।

तिउ तिउ सैल करहि जिउ भावै।। महरम महल न को अटकावै।।

कहि रविदास खलास चमारा।। जो हम सहरी सु मीतु हमारा।। 3।। 2।।

देखो, कितनी बड़ी बात है कि इस शब्द की विचारधारा यू. ऐन. ओ. की मुख्य धरा से हुबहु मेल खाती हैं, उनमें से मुख्य हैं-

- सभी मनुष्य जन्म से आज़ाद हैं और ग़ैरत के अधिकारों में सभी एक समान है।
- हर कोई सभी प्रकार के अधिकारों के नस्ल, रंग, लिंग, भाशा, धर्म, राजनीतिक या ओर विचारां, कौमी या समाजक पछौकड़, ज़मीन, जन्म या किसी भी ओर हैसीयत में कोई भी बिना किसी फर्क से हक्कदार है।
- हर मनुष्य को आज़ादी, ज़िन्दगी और निजी सुरक्षा का अधिकार है।
- किसी से भी गुलामी और चाकरी नहीं करवाई जाएगी।
- हरेक को अपने देश में घुमनें-फिरने की आज़ादी है, रहाईश का हक्क है।
- हर किसी को किसी की दखल-अंदाजी के बिना अपने विचार रखने का अधिकार है।
- हर किसी को बराबर की तनख़ाह, मनमर्जी का रुज़गार चुनने, काम के दौरान आराम का बराबर अधिकार है।
- हर किसी को इक समान नागरिकता का अधिकार है।
 इसी बेग़मपुरे के संक्लप को बाकी के संत-गुरुओं ने भी अपनाया। मुस्लमानों के आने से ब्राह्ममणवाद की जकड़ ढीली हुई और संत-गुरुओं को अपने विचार बुलंद आवाज़ में कहने का मौका मिला। उन्होंने ब्राह्मण की उच्चता को निकारा और ब्राह्मण के मुकाबले एक ऐसे चरित्र का निर्माण किया जो ब्राह्मण से भी ऊँचा था, संत था, भगत था, गुरू था। एक तर्फ तुलसीदास और ऊसके बाद आए ब्राह्मणवादी कवि जैसे संत नाभा दास, संत आनंत दास, संत प्रिया दास आदि ने शूद्र संत-गुरूयों को नीचा दिखाना शुरू कर दिया और अपनी बाणी में इनकी आलोचना करनी शुरू कर दी। दूसरी तरफ पंजाब के गुरू साहिबान ने इन संतों की विचारधारा को अपनाते हुए संत की महिमा का गाईन शुरू कर दिया-

उआ अउसर कै हउ बलि जाई।। आठ पहर अपना प्रभु सिमरनु वडभागी हरि पांई।।1।। रहाउ।। भलो कबीरु दासु दासन को ऊतमु सैनु जनु नाई।। ऊच ते ऊच नामदेउ समदरसी रविदास ठाकुर बणि आई।।1।। जीउ पिंडु तनु धनु साधन का इहु मनु संत रेनाई।। संत प्रतापि भरम सभि नासे नानक मिले गुसाई।।2।।4।।5।। (गुरू अरजन देव, पृष्ठ 1208)।

इसके साथ साथ कर्मों के चक्रव्यु में फसें, ज़ात-पात, भेद-भाव, ऊच-नीच में फसे हुए ब्राह्मण पंडित की संतों ने और गुरू साहिबान ने निंदा की, जिससे उसकी उच्चता का लेबल गिर गिया, नीचे कुछ उदाहर्ण देखें-

जिह मुख बेदु गाइत्री निकसै सो किउ ब्रह्मनु बिसरु करै।।
- जौ तूं ब्रह्मणु ब्राह्मणी जाइआ।। तउ आन बाट काहे नही आइआ।। - तूं ब्राहमनु मै कासीक जुलहा मुहि तोहि बराबरी कैसे कै बनहि।।
हमरे राम नाम कहि उबरे बेद भरोसे पांडे डूबि मरहि।। (संत कबीर साहिब)
- पंडित सूर छत्रपति राजा भगत बराबरि आउरु न कोइ।। (गुरु रविदास जी) - मूरख पंडित हिकमति हुजति संजै करहि पिआरु।।
धऱमी धऱमु करहि गावावहि मंगहि मोख दुआरु।। (गुरू नानक देव जी)
-
पंडित वाचहि पोथीआ ना बूझहि वीचारु।।
अन कउ मती दे चलहि माइआ का वापारु।।(गुरू नानक देव जी)

ऐसे गुरबाणी के कई प्रमाणिक तत्थ हैं जिस से समकाली ब्राह्मण का असली और घिनौणा चेहरा सभ के सामने आता था। ब्राह्मण की उच्चता को नकार संत-गुरू साहिबान ने किसकी उच्चता को प्रमाणिकता दी, ब्राह्मण के मुकाबले पाक-पवित्र थे संत-साध-भगत-ब्रह्मगिआनी-गुरू-सतिगुरू (सभी के सभी शुद्र जाति से संबंध रखने वाले)।
अब बात करते हैं आज के संतों की आज के साधुओं की जिन्होंने बेग़मपुरे वाली विचारधारा तो अपनाई नहीं बल्कि उलटा ब्राह्मण की तरह अपने आपको उचां साबित करने के लिए संत-साध-सतिगुरू बन कर बैठ गए हैं। क्योंकि ब्राह्मण से ऊचीं ऊपाधी अब संत-साध-सतिगुरू की हो गई है गुरुबाणी के प्रभाव के कारण। जिस ब्राह्मणवादी विचारधारा के खिलाफ बेग़मपुरे वाली विचारधारा खड़ी की थी, उसको तो आज के संतों ने अपनाया नहीं क्योंकि विचारधारा किसी ने समझी नहीँ। इसीलिए ब्राह्मणवाद ज्यों का त्यों ही रहा। इन संतों ने हमारे अछूत दलित संत जैसे सतिगुरू कबीर, सतिगुरू नामदेव, सतिगुरू रविदास आदि की विचारधारा को ख़तम कर दिया। आज के युग के ब्राह्मणवादी संतों के कारण देश के हालात इतने खराब हो गए हैं कि अब शायद ही इस देश से ब्रह्मणवाद ख़त्म कर बेग़मपुरा स्थापित किया जा सके। जो कुछ पहले ब्रह्मण करता था वही अब आज का संत-गुरू-साध कर रहा है अब मनुस्मृति (1, 99,100) की गवाही को इस प्रकार पड़ा जा सकता है कि ब्राह्मण (संत-साध-सतिगुरु) जन्म से ही सारे संसार में सर्वश्रेष्ट है। वह सारे (संत-साध-सतिगुरु) प्राणीयों का ईश्वर है और सारे खज़ाने का रक्षक भी। इस संसार में जो भी सम्पती है, वह ब्राह्मण (संत-साध-सतिगुरु) की निजी है। ब्राह्मण (संत-साध-सतिगुरु) चाहे मुफ्त खाए, पराए वस्तर पहने, पराए धन को मुफ्त में ले, तभ भी सभी प्राणी उसके रिणी हैं क्योंकि सारे जीव ब्राह्मण (संत-साध-सतिगुरु) की दया से जीवत हैं।

ब्राह्मण अपने आप को संसार का करता-धरता मानता रहा और मुफ़्त का खाकर भी ऊसने आपना इतिहास पाक-पवित्र रखा। दूसरी तरफ अपना सभ कुछ गुआ चुके सिंधूघाटी के मूलनिवासी लोग अभी तक यह नहीं जान पाए कि उनकी असली पहचान क्या है? हिन्दू धार्मिक पुस्तकों में हमें भद्दे नामों से पुकारा जाता रहा है जैसे आसुर, राक्क्षस, शूद्र, अछूत, ढेड, नीच, भंगी, चूहड़ा-चमार आदि नामों से हमें पुकारा गया। महात्मा गांधी ने तो हमें हरिजन कहि कर गाल़ भी निकाल दी। यह थी ब्राह्मणवाद मानसिकता की हमारे प्रति घृणा से भरी एक झल्क। इसलिए बाबा साहिब डा. अम्बेडकर ने जहाँ तक हो सका दलितों का इतिहास निकाल कर लोगों के सामने रखा औऱ अपनी पुस्तक WHO WAS THE SHUDRA? में लिखा कि दलित असल में बोद्धी हैं। बुद्ध से पहिले दलितों का कौन सा धर्म था, मालूम नहीं पर हमें मूलनिवासी कहि कर हमेशा जाना जाता रहेगा भाव संसार की सबसे अमीर स्भयता के असली वारिस।
 
मुझे लगता है धर्म का चक्रव्यु विदेशी आर्य ने ज़ात-पात की तरह फैलाया है। सारे कर्म-कांड ब्राह्मण जैसे ही बस नाम अलग-अलग। जिस तरह चार वर्ण और ज़ात-पात फैलाकर ब्राह्मण ने आपने आप को सुक्षित रखा ठीक उसी तरह धर्म का रौला पाकर ब्राह्मण आपनी रोटी सेकता रहा। शूद्रों दलितों के लिए निकली हरेक आवाज़ को धर्म के नाम पर बंद करवा दिया गया। जहाँ तक हो सका मूलनिवासी लोगों को जु़ड़ने नहीं दिया गया ज़ात के नाम पर और धर्म के नाम पर इनको तोड़ा ही गया।

अब बात करतें हैं कि ब्राह्मणवाद ब्राह्मण से निकल कर हमारे दलितों में कैसे आया। जिसका कारण है- डेरावाद। ब्राह्मणों के डेरे तो ब्राह्मणवादी हैं ही, संतमत का दिखावा करने वाले दलितों के डेरे होने का दावा करने वाले डेरे भी ब्राह्मणवाद का ही प्रचार कर रहे हैं और गरीब जनता को लूट कर अपना पेट ही भर रहे हैं। यह भी दलितों को एक नहीं होने दे रहे। हम बात करने जा रहे हैं उन रविदासी डेरों की, जो पंजाब में बहुत गिन्ती में मौजूद है। जब पंजाब में सभ से पहिले गाँवों में जात-पात की मानसिकता अधीन दो दो गुरूद्वारे बनने लगे थे, जिसमें एक सिक्खों का गुरद्वारा और दूसरा रविदासिया गुरद्वारा कहा जाने लगा , हमारे लोगों के साथ गुरद्वारों में भी भेद-भाव हुआ उन्होंने अपने अलग गुरद्वारे बना लिए। कुछ सिक्खों ने इस बात पर आपत्ती जताई की एक गाँव में दो गुरद्वारे नहीं होने चाहिए पर जब गाँव के मृत्युघर (श्मशानघाट) वाले स्थान एक करने की बात आई तो वो भी चुप्प कर गए। सतिगुरू रविदास जी ने अपनी बानी में साफ-साफ अपने आप को चमार लिखा है इसलिए सारी चमार जाती सीधे रूप से गुरू रविदास जी के नाम पर जुड़ गई। सिक्खों ने चमारों के गुरूघरों को रविदासिए गुरद्वारे कहना शुरू किया और जो चमार सिक्ख बनता था उसको वो रविदासीया सिक्ख के नाम से पुकारते थे। डॅा. अम्बेडकर की कृप्या से सभी दलित पढ़ने-लिखने लगे। पंजाब में दलितों में से चमार जाति पढ़ने-लिखने में सबसे आगे निकल गई और सुभाविक तौर पर वो गुरू रविदास जी से जुड़ गए। पहिली बार गुरू रविदास जी का आगमन दिवस इन्हीं चमारों ने मनाया था और फिर ही यह रीति आगे बड़ी। डा. अम्बेडकर ने जब अंग्रेज़ों से दलितों को अधिकार लेकर दिए कि कोई भी आदमी अब सीरी (मुफ्त में काम करने वाला) नहीं होगा या सिर्फ रोटी पर ही काम नहीं करेगा तो चमारों की हालत में सुधार तेज़ी से आना शुरू हो गया। चमारों ने अपने घरों को पक्का करना शुरू कर दिया। बहुत से चमारों के हिस्से पंजाब में मंड वाली ज़मीनें भी आई। बहुत से चमार नौकरीयों पर लग गए। ऐसे चमारों की हालत में सुधार आने की ही देर थी तो पंजाब में जितने उदासी संप्रदाए या भगवान श्रीचंद को मानने वाले डेरे थे वह बड़ी तेज़ी से सभी के सभी उदासी से रविदासीए बन गए। पंजाब में जितने भी रविदासीयों के उदासी डेरे हैं इन सभी की जड़ें बाबा श्रीचंद (गुरू नानक देव जी के सपुत्र) से जुड़ती हैं या फिर बाबा बालक नाथ या किसी ओर धुयाँधारी से। पर यह सच्च है कि यह सभी उदासी डेरे पहले श्रीचंदीए थे और अपने नाम के आगे 108 लगाकर अपना इष्ट/भगवान बाबा श्रीचंद को मानते थे क्योंकि बाबा श्रीचंद का झुकाव उदासीमत की तरफ था इसलिए गुरू नानक साहिब ने उसे अपनी गद्दी देकर नहीं गए। इसी बाबा श्रीचंद को पंजाब के सारे उदासी डेरे अपना आर्दश मानते थे और बाद में यह पंजाब के सभी उदासी डेरे रविदासिए बन गए। दुनीयां से मोह तोड़कर उदासी बनकर लगभग सभी अछूत चमार ही इन्हीं डेरों में बैठे थे प्रमात्मा की भक्ती करने के लिए, चमारों की हालत में सुधार आते ही उन्होंने अपने डेरों को सीधे तौर पर जाति से जोड़ लिया। जो संत-साध लोगों को अपने नज़दीक नहीं आने देते थे वो चमारों के घरों में भर्मण करने लगे। पंजाब में चमारों की हालत सुधरने से शायद वो गुरू रविदास के नाम पर एकजुट हो जाते पर वो इन डेरों की वजह से नहीं जुड़ पाएँ क्योंकि इन डेरों के रस्ते भी अल्ग अल्ग थे जो आगे पढ़कर पता चलेगा। आगे चलकर सभ कुछ साफ हो जाएगा कि कैसे इन्होंने ब्राह्मणवाद को अपने अंदर समो रखा है पर दिखावा यह अभ भी गुरू रविदास जी की विचारधारा पर चलने का करते हैं।

इन उदासी यां रविदासिए डेरों के इलावा पंजाब में हमारे लोगों का रुझान जिस डेरे में सबसे ज़यादा है वो है- राधा स्वामी सत्संग ब्यास। हिन्दुवादी डेरों की तरह इस डेरे का हाल ही ऐसा है कि दिखावा संतमत का और प्रचार ब्राह्मणवाद का। संतमत और ब्राह्मणवाद की खिचड़ी बनाकर यह डेरा लोगों के दिमागों में ब्राह्मणवाद भर रहा है, इसके इलावा इस डेरे का औऱ भी काम है जैसे कि ब्यास दरिया के किनारे की 1000 एकढ़ ज़मीन डेरा हढ़प कर चुका है, ब्यास दरिया का सारा मंड इलाका अब मंड सत्संग कहलाता है। अपने निजी हितों की राखी के लिए इस डेरे ने ब्यास दरिया का रुख ही मोड़ दिया है जिसके कारण दूसरी तरफ के लोग बहुत परेशान हुए हैं। आप सोचो जिस डेरे में एम. पी., सी. एम., आर. एस. एस. मुखी, भाजपा के नेता, कांग्रस के मंत्री खुद चलकर आए वह भला जनता को क्या मानता होगा जन्ता तो उसे ही मानेगी ना। राधा स्वामी सत्संग ब्यास में ब्राह्मणवाद को खुश करने के लिए तुल्सीदास जैसे कवियों (जिन्होंने शूद्र, औरत और पशु को एक समान का दर्जा दिया) की कविता उसी स्टेज से पड़ी जाती है जिस स्टेज से गुरू नानक साहिब जैसे क्रांतिकारी रहिबरों की बाणी पढ़ी जाती है। जानीकि खिचढ़ी धर्म बनाकर राधा स्वामी ब्राह्मणवादीयों को खुश करने में लगा हुआ है। पाठकों ने राधा स्वामीयों को संतमत-संतमत करते हुए आम ही सुना होगा पर संत मत क्या है इन्हें खुद ही मालुम नहीं है। उन्होंने दलित रहिबरों की बाणी में से नामदान जैसे कि- जोतिनिरंजन, ओंकार, रारंकार, सोहं, सतिनाम और इन्हीं संतों की बाणी से गुरु, शब्द, सतिसंग आदि शब्दों का इस्तेमाल बिजन्स के रूप में किया है पर इन शब्दों की जो विचारधारा है उसके ऊपर यह खुद ही नहीं चले। राधा स्वामी जो नामदेन देते हैं यह नामदान अछूत संतों की देन है पर उनकी विचारधारा को त्याग कर इन्होंने सिर्फ लफ्ज़ों को ही पकड़ रखा है विचारधारा इन्होंने गायब कर दी है। इन्होंने सिर्फ मुफ्त के दाम पर पुस्तकें बेचने पर ज़ोर दिया है, राधा स्वामी सत्संग ब्यास डेरा इतना बड़ा है कि मुझे लगता है इन्हें खुद नहीं मालूम होगा कि यह अपनी तरफ से कितना ब्राह्मणवाद फैला रहे हैं।

असल में संत मत और ब्राह्मणवाद की खिचड़ी का काम बाबा सावण सिंह के सम्य से शुरू हो चुका था। बाबा सावण सिंह ने अपनी लिखतों में हिन्दु धर्म को खुश करने के लिए गीता की उदाहरणें ऐसे दी हैं जैसे गीता सभ दुखों को दूर करने वाली हो। जबकि दलितों की गुलामी के बीज गीता में स्पष्ट दिखाई देते हैं। इसमें ज़रा भी शक्क की गुंजाइश नहीं है कि राधा स्वामी सत्संग ब्यास डेरा उच्ची जाति वालों को खुश करने के लिए दलितों के साथ धक्का करता आया है, इसीलिए बाबा सावण सिंह के समय से ही वहाँ लंगर दो जगह बाँटा जाता था दलितों को अलग पँगत में बिठाया जाता था और सर्वण जाति के लोगों को अलग पँगत में बैठा कर लंगर वरताया जाता था। जबकि इस प्रथा का अंत हमारे गुरू साहिबान ने आज से कितने सौ साल पहिले ही कर दिया था। फिर यह कैसे वक्त के गुरू जो अपनी ही संगत से भेद-भाव करते है, वो भी आज के विज्ञानक युग में। आपने राधा स्वामी सत्संग ब्यास के महाराज चरणसिंह के भी सत्संग केबल पर या फिर शहिर की गली-गली में लगे आम ही सुने होगें। महाराज चरणसिंह अपने सत्संगों में रामचंद्र को भगवान का दर्जा देते हुए उसकी तुलना महातमा बुद्ध और ईसा से करते हैं। जबकि यह रामचंद्र वही था जिसने शंभुक ऋषी की गरदन काट कर उसका वद्ध कर दिया था सिर्फ इसलिए कि वे शुद्र होकर बहुत बुद्धवान था। यह रामचंद्र वही है जिसको संत नामदेव जी ने इतनी सदीयाँ पहिले ही भगवान नहीं माना था-

पांडे तुमरा रामचंदु सो भी आवतु देखिया था।।

रावन सेती सरबर होई घर क जोइ गवाई थी।।

और

मन महि झूरै रामचंदु सीता लछमण योगु।।

हणवंतरु आराधिया आइआ करि संजोगु।।

राधा स्वामी जो नामदान अपनी संगत को देते है, उसको वह युगों से चला आ रहा बताते हैं लेकिन उस नामदान की रचना हमारे अछूत रहिबरों ने की है आप मेरे ब्लोग पर ही नामदान वाली पोस्ट पढ़ सकतें हैं और इसी से सबंधत आप vijayhazara.blogspot.com में ही ''Radha Soami'' नाम की post पढ़ सकतें है जिससे पता चलता है कि यह कैसे ब्राह्मणवाद और दलित रहिबरों की विचारधारा को आपस में मिलाकार राधा स्वामी सत्संग ब्यास वाले लोगों को मुर्ख बना रहे हैं। यदि इन सभी बातों के बारे में राधा स्वामीयों से बात करो तो वह कहि देते हैं कि हमारे बाबा जी बाहरमुखी नहीं अंत्रमुखी हैं।
 
अपने आप को गुरू-सतिगुरू कहने वालों ने अपने ही अलग-अलग पंथ बनाए हुए हैं। हमारे रविदासीयों का रुझान नूरमहिल के डेरे दविय जोति जाग्रित संसथा की तरफ भी बहुत हो चुका है। यह तो सीधे तौर पर ही ब्राह्मणवाद का प्रचार कर रहें है जो थोड़ी सी ब्राह्मणवाद की समझ रखने वाला समझ सकता है। ब्राह्मणवाद का प्रचार-प्रसार करना इन डेरों की मजबुरी हो सकती है पर दलित लोगों की क्या मज़बुरी है। यदि लोग खुद समझ जाएँ तो यह जो प्रतिदिन इन डेरों के कारण लड़ाई-झगड़े, खून-खराबा होता है यह ना हो और इनकी वजह से न ही लोग मरें। प्रशास्न अधिकारी भी दो-चित्ती में पड़ जाते हैं, उनको यह समझना कठिन हो जाता है कि डेरेदार ग़लत हैं या फिर इनका विरोद्ध करने वाले ग़लत हैं।

गुरू रविदास जी के बेग़मपुरे वाली विचारधारा पर कोई भी डेरा या डेरे का संत-बाबा नहीं पहुंच सका। अपने आप को रविदासिए या आदिधर्मीयों के डेरे कहाने वालों की भी यही दुर्दशा है। रामचंद्र की फोटो के नीचे संत गुरदीप गिरी महाराज के फोटो लगें हुए पोस्टर मैने शहिर में अपनी आँखों से देखे हैं। यही संत, जब हिन्दुवादी लोग गुरू रविदास जन्म स्थान मंदिर में कृष्ण की मूर्तीयाँ रखने के लिए जा रहे थे तब यह उनके साथ स्टेज पर बैठा था। वो तो अच्छा है कि गुरू रविदास जन्म सथान मंदिर में किसी कारण मूर्तियाँ नहीँ रखी जा सकी नहीं तो अपने आप को रविदासिए कहलाने वाला यह संत कृष्ण की मूर्तियाँ वहाँ रखाने में हिन्दूवादी लोगों का भागीदार होता। वैसे यह बाबा जी भी गुरू रविदास जी के शब्द बेग़मपुरा की बहुत अच्छी व्याख्या कर लेते हैं पर खुद बेग़मपुरे वाली विचारधारा से निर्लेप ही लगते हैं।

अब आप इन रविदासिए डेरे कहलवाने वालों की आपस में चिढ़ देख लो, जो यह लोग बेग़मपुरे का प्रतिदिन ढ़ंडोरा पीटते हैं पर खुद ही बेग़मपुरा बसने नहीं दे रहे जिसकी उदाहरण है संत बाबा प्रीतम दास बाबा जौड़े राएपुर-रसूलपुर में मिती 06-07-2008 को करवाया गया गुरू रविदास जी को समर्पत पहिला सैमीनार। इसमें रविदासीया कौम के सारे शेर-बाबे एक सोची-समझी साजिश के अधीन शामिल हुए और यह सभी चमार कौम को एक बहुत बढ़ा गिफ्ट देने लगे थे, वो गिफ्ट था एक ओर गुरू रविदास जन्म अस्थान मंदिर। जो इन्होंने पुरे सैमीनार में मुद्दा उठाया था वो भी यही था। पुरा दिन सैमीनार में यही मुद्दा चलता रहा कि एक औऱ जन्म स्थान मंदिर बनाया जाए क्योंकि उन्हें लगता था जो डेरा सच्चखंड बल्लां के अधीन जन्म स्थान मंदिर है वो सही जगह पर नहीं है। इस सैमीनार में स्टेजसैक्टरी की सेवा संत बाबा निर्मल सिंह ने निभाई थी जो पुरा दिन यही शोशेबाज़ी करता रहा कि गुरू रविदास जी का जन्म स्थान मंडूआ डीह है, इसलिए वहाँ जन्म स्थान दौबारा बनाया जाए।

इस सैमीनार में संत चरण दास, संत हरी दास, संत जसविंदर सिंह, संत सर्वण दास, संत हरचरण दास,संत कुलवंत दास, संत चंदर हंस, संत सरबजीत सिंह, संत प्रेम दास, संत सर्वण दास बोहण, संत जसवंत सिंह रावलपिंडी, संत मंगल दास, संत करतार दास, संत सरवण दास ताजपुर, संत कपूर दास, संत टहिल दास, संत हरप्रीत, संत भगीरथदास, संत गुरमेल दास, संत बिंदर दास, संत सरवजीत सिंह, संत हाकम दास, संत भगत राम, संत नाजर सिंह, संत सतनाम दास, संत सोढी शाह, संत गुरदीप गिरी, संत हरी ओम, संत सतनाम, संत जगदीशर्व नंद लाल और संत शिंगारा दास विशेश तौर पर पदारें थे। यह सभी स्टेज सेक्टरी की माँग से सहिमत थे क्योंकि इनमें से किसी ने भी स्टेज सेक्टरी की बात को टोका नहीं। इसमें हरि के निशान को भी मुद्दा बनाया गया जबकि जिस डेरे में यह सम्मेलन हो रहा था वहाँ खुद हरि का निशान लगा था और संत सर्वणदास सलेम टाबरी जिन्होंने हरि के निशान पर बहुत बढ़ीया आर्टीकल लिखें हैं वो भी उस समय मोनधारी बैठे थें। वही सलेम टाबरी अब आदि धर्मीयों साधुयों के कौमी प्रधान है जबकि आदि धर्मी हरि के निशान के विरुद्ध हैं और आदि-धर्मीयों का निशान साहिब अलग है। इन सभी साधूयों ने जन्म सथान की बात क्यों की, क्योंकि उन्हें लगता था कि इस जन्म स्थान मंदिर का सारा दारो-मदार उनके हाथों में होगा।

एक ओर गुरू रविदास जन्म स्थान मंदिर बनाने की ज़िद इन संतों की इतनी बढ़ गई कि आख़रकार लेखक डा. एस. एल. विर्दी को अपने भाष्ण में यह सलाह देनी पड़ी कि कोई बीच का रस्ता निकाला जा सकता है, एक को कर्मभूमि मान लिया जाए और एक को जन्मभूमि मान लिया जाए क्योंकि अक्सर ऐसे महापुरूषों की दो दो भूमियाँ होती है एक कर्मभूमि और एक जन्मभूमि। डॅा. एस. एल. विर्दी के बाद संत गुरदीप गिरी महाराज ने अपने आप की गुरू रविदास जी से तुलना करते हुए यहाँ तक कहि दिया कि डा. एस. एल. विर्दी की बात सही है अक्सर महापुरूषों की दो दो भूमियाँ होती है एक कर्मभूमी और एक जन्मभूमि, मेरा भी जन्म किसी ओर स्थान का है प्रन्तु आज मुझे पठानकोट वाले के नाम से जाना जाता है। देखो, यह हाल है हमारे समाज में पैदा हुए डेरेदारों का जो अपनी तुलना तो बेग़मपुरे के सुपनसाज़ से करते हैं पर खुद रामचंद्र की फोटो के नीचे फोटो लगाने और कृष्ण की मूर्तियाँ रखने वालों का साथ देते हैं। यह है हमारे समाज के संतों का हाल जो कि ब्रह्मणवादी सोच के धारणी हैं लोगों को पाढ़ो और अपना राज स्थापित करो, मुफ्त का खाओ भी औऱ अपना नाम भी पवित्र करके दुनियाँ से जाओ। आप खुद देख लो इन संतों-भेखधारीयों के कितनी तंग सोच हैं। इन्होंने समाज को भर्म-जंजाल से निकालना तो दूर यह तो खुद ही समाज को भर्मों में फंसाने की तरतीबें निकालते हैं। फिर यह लोग गुरू रविदास जी के बेग़मपुरे का रस्ता लोगों को क्या दिखलाएँगे। ओर तो ओर सिक्ख लीडर जो डेरावाद-डेरावाद करते हुए नहीँ थकते वो भी इन संतों के आगे पीछे घूमते थे जब संत रामानंद का कत्ल हुआ था। वो इसलिए कि जो गुरू रविदास साधू संप्रदाइ सोसाइटी फ़रमान जारी कर देगी इसी को लोगों ने मान लेना है। लोगों ने इन संतों की बात को मानते हुए गुरु रविदास गुरुघरों में से गुरू ग्रंथ साहिब का प्रकाश हटाना नहीँ है प्रन्तु लोगों के साथ किसी को कुछ लेना-देना नहीं है। भलाई नाम की चीज़ बस इन डेरों तक ही सीमत रहि गई है। लीडर चाहे वो कांग्रसी हो या अकाली या भाजपाई सभ का संप्रक आम लोगों से टूट गया है बस डेरों से ही संबंध रखा जा रहा है।
अब बात करतें हैं साधु संप्रदाइ सुसाइटी से अल्ग हुए डेरा संत फूल नाथ चहेड़ू वाले संत जी की। संत जी ने एक बयान में कहि दिया था कि जहाँ जहाँ गुरू ग्रंन्थ साहिब का प्रकाश है और हरि के निशान लगें हुए हैं सिक्ख जत्थेबंधीयों को चाहिए वह वहाँ अपना धार्मिक चिन्ह लगा कर गुरू रविदास गुरूघऱों पर अपना कब्जा कर लें। संत जी की कितनी तंग सोच है ऐसी घटीया बयानबाजी तो आम आदमी करे तो बर्दाश्त की जा सकती है पर संत जी ने ऐसा क्यों कहा सिर्फ अपना नाम चमकाने के लिए। क्या यह कौम को जोड़ने का तरीका है? चहेडू वाले संत कृष्ण नाथ ने ही डेरा बल्ला के बाद ब्राह्मणवादी मिलावट वाली अमृतिवाणी का प्रचार सबसे अधिक किया है। यह वही बाणी है जो हिन्दू लेखक डा. धर्मपाल सिंगल ने डेरा बल्लाँ को सोंपी थी तांकि लोग गुरू रविदास जी के नाम पर ब्राह्मणवाद में फंस जाएँ। यह हिन्दू लेखक डा. धर्मपाल सिंगल अपनी पुस्तकों में इसी मिलावट वाली बाणी से गुरू रविदास जी को वैष्णव संत सिद्ध किया करता था इस ब्लोग में ''खुले खत्त'' नाम की पोस्ट में डा. धर्मपाल सिंगल के साथ मेरी इस विष्य पर हुई दलीलबाजी पाठक पढ़ सकतें हैं। तो इसी मिलावट वाली वाणी का प्रचार संत चहेड़ू वाले ने डेरा बल्लाँ के बाद सबसे ज़्यादा किया है। इस ब्राह्मणवादी झूठी बाणी का प्रचार करते करते वो यह भी भूल गए कि उनके अपने डेरे में भी कभी गुरू ग्रंथ साहिब का प्रकाश होता था इसलिए वो किसी को अपना डेरा देकर दिखाए, फिर किसी को ऐसी सलाह दें। ज़मीन, जगह, जायदाद या घर की कीमत वही समझ सकता है जिसने अपने हाथों से मेहनत करके बनाया हो। यदि दलित वर्ग के लोगों ने अपनी कमाई में से गुरूघरों की ज़मीनें लीं है तो किसी को क्यों दें। अभी तो बड़ी मुशिक्ल से हम यहाँ तक पहुंचे हैं। पर ऐसे संत अपना नाम चमकाने के चक्कर में सोच-समझकर भी नहीं बोलते। एक और संत है- संत भगवान दास नगर वाले यदि इनके पास कोई व्यकित किसी दूसरे संत जैसे बल्लां वाले का नाम भी ले दे तो यह संत जी वहीं संगत के सामने गालियाँ निकालने लगता है। यह आजकल के संतों का हाल है ब्राह्मणवादी मानसिकता कि अपने आप को उच्चा समझना बाकी सभ नीच। वैसे ब्राह्मण इनसे अच्छा था क्योंकि एक ब्रह्मण कम से कम दूसरे ब्रह्मण को तो अपने बराबर समझता था लेकिन यह संत तो...बस। फिर बेग़मपुरे वाली विचारधारा इन संतों में कैसे उपज सकती है।
अब बात करते हैं उदासीन डेरा सच्चखंड बल्लां, जालन्धर की। इस डेरे के ट्रस्ट और उदासी संतों ने रविदासिए या चमार कौम को धर्म देने की कोशिश की पर असफ़ल रहे। रविदासीआ कौम के अमर शहीद संत रामानंद जी के कत्ल के बाद डेरा बल्लां ने अपना अल्ग ग्रंथ और पंथ का ऐलान कर दिया था। पर वे एक बात भूल गए, बाबा साहिब डा. अम्बेडकर जी ने कहा था, ''धर्म कोई बच्चों का खेल नहीं है और ना ही मौज-मस्ती या मनोरंजन का विष्य है। यह तो पुरे दलित समाज की ज़िंदगी या मौत का सवाल है। जैसे एक कैप्टन को अपना जहाज़ एक बंद्रगाह से दुसरी बंद्रहगाह तक लेकर जाने के लिए पूरी त्यारी करनी पड़ती है ठीक ऐसे ही धर्म के लिए करनी पड़ती है।'' इसके उलट दलित जब सुबह नींद से उठते हैं तो इन्हें पता चलता है कि लो भई आप का धर्म यह है और दूसरे दिन पता चलता है कि आज आपका धर्म यह है, कोई भी त्यारी नहीं, वही पुरानी ब्राह्मणवादी घसी-पिटी पुर्बले कर्मों की कहानीआँ, नरक-स्वर्ग, कर्म-काँड, कोई विज्ञानक सोच नहीं। इसी तरह लोगों का ध्यान अपनी तरफ़ खींचने के लिए डेरा सच्चखंड बल्लां जालन्धर ने नये धर्म का ऐलान किया था। लेकिन डेरा बल्लां गुरू रविदास साधु संप्रदाए सोसाईटी को भी अपने साथ मिला ना सका और तो और डेरे के ही जाने जाते संत सुरिन्दर दास कठार वाले और संत गुरबचन दास डेरे से पुरी तरह टूट गए। जो लोग इस डेरे से जुड़े हुए थे वो भी सुभाविक रूप से दो-तीन गरुप में बंट गए। गुरु रविदास जी का नाम लोगों का ध्यान खींचने के लिए जरूर ले लिया जाता है मगर यह डेरे गुरू रविदास जी की विचारधारा पर खरे नहीं उतरते। हरेक संत या डेरे की अपनी निजी विचारधारा और निजी हित्त भी हैं। जो गुरू रविदास जी के नाम के साथ साथ अपनी निजी विचारधारा को भी लोगों में फैलातें है यह जरूरी नहीं होता कि ऐसे संतों की और ऐसे डेरों की निजी विचारधारा या हित्त गुरू रविदास जी की बेग़मपुरे वाली विचारधारा से मेल खातें हों। इसीलिए यह डेरे लोगों को एकजुट करने में असफ़ल हुएँ हैं। आज तक हमें यही शिक्षा मिली है कि इन डेरों की विचारधारा गुरू रविदास जी के बेग़मपुरे से क्या मिलनी! इन डेरों की आपस में ही विचारधारा नहीं मिलती। डेरा सच्चखंड बल्लां जालन्धर की असफ़लता का कारण उनकी निजी विचारधारा ही है उन्होंने गुरू रविदास जी के बेग़मपुरे की विचारधारा को नहीं समझा बस अपने निजी हित्तों को लेकर डेरा आगे बढ़ने की कोशिश करता रहा, इस डेरे के संतों के भी अपनी निजी विचारधारा है जो गुरू रविदास जी के बेग़मपुरे से सुमेल नहीं करती। डेरा बल्लां के शहीद संत रामानंद जी को डेरे में ही रामायण का पाठ करते हुए संगत ने आम ही देखा होगा और ब्राह्मणवादी ढंग से करवाए जाने वाले संपट पाठ भी सभ को पता ही है जैसे आज मिलावट वाली अमृतवाणी के संपट पाठ करवाए जाते हैं। यहाँ तक की शहीद संत रामानंद जी लोगों को घऱों में सुख-शांति के लिए गीता का पाठ करवाने की सलाह भी दे देते थें। संत रामानंद जी की शहादत चाहे रहती दुनियां तक जिंदा रहेगी पर जिस डेरे में वो रहते थे उस डेरे के भी अपने निजी हित्त थे वहां के संतों की निजी विचारधारा थी। जब पंजाब में आदिधर्म की स्थापना हुए तो उन्होंने अपना अलग से ग्रंथ बनाया था तो उदासी संत सर्वणदास डेरा बल्लां ने इस ग्रंथ को मानता नहीं दी थी (कारण चाहे कोई भी हो) लेकिन अब यदि इनके द्वारा बनाए गए मिलावाट वाली ब्राह्मणवादी अमृतवाणी ग्रंथ को कोई मानता नहीं देता तो डेरा बल्लां के श्रृदालु उसे ग़दार कहि कर बुलाते हैं।
 
नए धर्म का ज़्यादा रौला-रप्पा पाने वालों में से संत सुरिन्द्र दास बावा ने भी पैसा इकट्ठा करने पर ही ध्यान दिया। इसने लोगों की गुरू रविदास जी के साथ जुड़ी भावनायों के साथ खेलने का अंदर ही अंदर मन बनाया हुआ था। इसने धर्म को एक खेल समझा और प्रधान गुरदियाल सिंह (जिसके नाज़ायज संबंधों के चर्चे फैलने के कारण डेरे से निकाल दिया और इसका साथ देने वाले संत सुरिन्द्र दास बावा जी को भी डेरे से निकाल दिया गया) के साथ मिलकर धर्म को मौज-मस्ती का विष्य समझा। इन्होंने धर्म के नाम पर खूब पैसा लूटा, डेरे वालों ने सोचा कि हमसे कौन सा किसी ने पूछना है। भोले-भाले चमारों को यह फूक चक्खा दी गई कि आप को हमने रविदासीया धर्म दिया है यदकि यह रविदासीया नाम तो हमारा पहले से ही नाम है चमार नाम की तरह। जैसे लोग हमको चमार कहि देते है वैसे ही रविदासिए भी कहि देते हैं लेकिन सोचने वाली बात है इन्होंने हमें धर्म कौन सा दिया। परन्तु संत सुरिन्दर दास का पैसे लुटने का धर्म और पैसा इधर-उधर करने का पक्का धर्म बन चुका था। बावा जी(जिसको पंजाब से बाहर निकाल पूने किसी गुरू रविदास मंदिर में भेज दिया है)। खुद निर्मल कर्मों से मुक्त, धर्म के ऐसे ठेकेदार लोगों को क्या धर्म सिखाएँगे जो अपनी ही संगत से धोखा करते हैं वो पुरी कौम को क्या मुक्ति का रास्ता दिखाएँगे। धर्म की सीड़ी का सबसे पहले स्टेप है-

जो तुधु भावै सो निरमल करमा।। जो तुधु भावै सो सचु धरमा।। (पृष्ठ 180)

सभ से पहिले तो संतों के अपने खुद के कर्म निर्मल होने चाहिए, जिसने सबसे ज़्यादा धर्म का रौला-रप्पा पाना होता है। अंत निर्णा खुद के किए हुए निर्मल कर्मों पर होना है, धर्म के लिए अपने निजी हित्त भी कुरबान करने पढ़ते हैं। इससे कोई फर्क नहीं पढ़ता कि लोग आपको किस नज़र से देखते हैं क्योंकि आपको फर्क आप के खुद के किए हुए कर्मों से पढ़ेगा। इसलिए धर्म कमाने के लिए खुद के किए हुए निर्मल कर्मों पर ज़ोर दिया गया है-

सरब धरम महि स्रेसट धरमु।। हरि को नामु जपि निरमल करमु।।

लोग आपको किस निगाह से देखते हैं या मैं आपको किस नज़रीए से देखता हूं इस से कोई फर्क नहीं पड़ेगा फर्क तो आप के खुद के निर्मल कर्मों से पड़ेगा जिसके बिना धर्म नहीं कमाया जा सकता गुरू रविदास जी के बेग़मपुरे वाली बात तो बहुत दूर की है। आज चमार कौम यदि अपने आप को रविदासीया कहिती है तो इसमें गुरू रविदास जैसी महान् शक्ति के निर्मल कर्म हैं जिन पर हमें गर्व हैं। पर निर्मल कर्मों को त्याग कर यदि कोई भी संत-साध गुरू रविदास जी का नाम लेकर अपना नाम चमकाने की कोशिश करेगा उसका अंजाम आज वही होगा जो डेरा सच्चखंड बल्लां से निकाले गए संत सुरिन्दर दास बावा का हुआ है क्योंकि अंतिम सच्च यही है-

सतिगुरु धरती धऱम है तिसु विचि जेहा को बीजे तेहा फलु पाए।। (पंना 302)

जैसे हम सभी डेरों के हालात पढ़ चुकें है, अब इस बात की समझ आ जानी चाहिए कि डेरेदारों ने ब्राह्मणवाद की कौन सी मानसिकात अपना ली है जो मैं पहिले भी बता चुका हूं वो है -मनुस्मृति (1, 99,100) की गवाही कि ब्राह्मण (आज का संत-साध-सतिगुरु) जन्म से ही सारे संसार में सर्वश्रेष्ट है। वह सारे (आज के संत-साध-सतिगुरु) प्राणीयों का ईश्वर है और सारे खज़ाने का रक्षक भी। इस संसार में जो भी सम्पती है, वह ब्राह्मण (आज का संत-साध-सतिगुरु) की निजी है। ब्राह्मण (आज का संत-साध-सतिगुरु) चाहे मुफ्त खाए, पराए वस्तर पहने, पराए धन को मुफ्त में ले, तभ भी सभी प्राणी उसके रिणी हैं क्योंकि सारे जीव ब्राह्मण (संत-साध-सतिगुरु) की दया से जीवत हैं। यही ब्राह्मणवादी विचारधारा अब हमारे दलितों में घर कर चुकी है। अभी भी कुछ नहीं बिगढ़ा है संभल सकतें है बस इस ब्राह्मणवादी मानसिकता को समझने की जरूरत है। ब्राह्मण का कहना है कि शूद्र को किसी की निंदा चुगली नहीं करनी चाहिए, इस सोच को त्याग दो हर बात पर तर्क करो, हरेक बात पर विचार करो, किसी के पीछे आँखें बंद कर ना लगें। सभ को अपनी बात कहने का अधिकार है, यह डेरे और संत सीधे तौर पर समाज को प्रभावित कर रहें है लेकिन इन्हें समझने की कोई भी कोशिश नहीं कर रहा। यदि हम इनमें पैदा हो चुके ब्रह्मणवाद को समझ जाए तो हमारी कौम का ही नहीं ब्लकि पूरे देश का सुधार हो जाए। पर हर कोई निंदा चुगली से डरता है, कोई श्रद्धा भंग होने से डरता है, कोई पाप समझता है, कोई अपनी हौमें के खिलाफ नहीं होना चाहता, कोई झूठे साधुओं के एहसानों तले दबा है और कोई मनमुख होना नहीं चाहता। यह सभ किस के लिए। क्योंकि हम बेग़मपुरे को गुरू रविदास जी की बाणी के संर्दभ से नहीं समझ सके हमने सिर्फ ब्राह्मणवाद को पढ़ा है और इसी तर्ज से गुरू रविदास जी की बाणी को समझा और जाना है, जो गलत बात है।

अंत में मैं यही कहूंगा कि मैने तो इन्हीं कारणों के कारण डेरों का रास्ता त्याग दिया है वो भी हमेशा हमेशा के लिए। नहीं तो मैं भी दूसरे लोगों की तरह इन डेरों में जाकर बहुत खुश हुआ करता था और अपने आप को समाजिक भलाई के कामों से जुड़ा हुआ महिसूस करता था। परन्तु जैसे जैसे मेरी आँखे खुलती गई, पर्दे हँटते गए और डेरों का सच्चा सामने आता गया मैं पीछे हटता गया। यह तो मेरा अपना निजी तजुर्बा है, जरूरी नहीं कि आप मान लें आप जैसा करना चाहें, आप की मर्जी है, जैसे आप लोगों को अच्छा लगता है वैसा करें, इस से मुझे कोई फर्क नहीं, मैने जो समझना था, जानना था, समझ लिया जान लिया।

-0-
 


Wednesday, July 17, 2013

Begampura banam Derawad


ਬੇਗ਼ਮਪੁਰਾ  ਬਨਾਮ  ਡੇਰਾਵਾਦ

ਰਵਿਦਾਸੀਏ ਡੇਰਿਆਂ ਦਾ ਅਸਲੀ ਚਿਹਰਾ-ਮੋਹਰਾ
ਵਿਜੈ ਕੁਮਾਰ 'ਹਜ਼ਾਰਾ'

''ਸ਼ੂਦਰ ਦਾ ਕਰਮ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਨਿੰਦਿਆ ਚੁਗਲੀ ਦੇ ਤਿੰਨਾਂ ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨਾ ਹੈ'' (ਮਨੂੰਸਮ੍ਰਿਤੀ, 91)। ''ਸ਼ੂਦਰ ਦਾ ਅਰਥ 'ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਨੌਕਰ' ਅਤੇ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਮਰਜੀ ਕਤਲ ਕਰ ਦੇਵੋ ਜਾਂ ਜਦੋਂ ਚਾਹੋ ਬਰਾਦਰੀ 'ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦੇਵੋ'' (ਮਨੂੰਸਮ੍ਰਿਤੀ)। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੱਬੀ ਫ਼ਰਮਾਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਰਿਗਵੇਦ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਆਸੁਰ, ਰਾਖ਼ਸ਼ਸ਼ ਸਮਝੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ, ਮਨੂੰਸਮ੍ਰਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੂਦਰ ਅਛੂਤ ਸਮਝੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਇਕ ਦਲਿਤ ਚਮਾਰ ਦਾ ਦਿਲ ਅੱਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ ਸੋਚ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਚੁਗਲੀ ਕਰਨ ਨੂੰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਿਗਵੇਦ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ੂਦਰ ਡਰਦਾ/ਮਰਦਾ/ਤਡ਼ਫ਼ਦਾ ਰਿਹਾ, ਬਰਾਦਰੀ ਚੋਂ ਛੇਕਿਆ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਜੀਅ ਚਾਹਿਆ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਦੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਜਿਸਨੂੰ ਚਮਾਰਾਂ ਦੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਅਤਿਕਥਨੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ ਰਿਗਵੇਦ ਵਿਚ ਵੀ 'ਚਮਾਰਾਂ' ਦਾ ਵਰਣਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੂਦਰ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਪਾਬੰਧੀਆਂ ਲਗਾ ਕੇ ਗੁਲਾਮ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਾਜਿਸ਼ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਲੋਕ ਆਰੀਆ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗੁਲਾਮੀ ਤਨੋਂ-ਮਨੋਂ ਸਵਿਕਾਰ ਕਰ ਲੈਣ।

ਇਕ ਜੰਗ ਜੋ ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਦੇ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਆਰੀਆ ਵਿਚ ਚੱਲੀ। ਇਸ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਵਿਚੋਂ ਉਪਜੇ ਵੇਦ, ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ, ਗੀਤਾ, ਰਮਾਇਣ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਅਤੇ ਮਨੂੰਸਿਮ੍ਰਤੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ੂਦਰ ਅਤੇ ਅਤਿਨੀਚ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਰੀਆ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਾੱਬੀ ਦੀ ਦਾਦ਼ ਦੇਣੀ ਬਣਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਕਰਮ ਵੀ ਕੀਤੇ, ਜ਼ੁਲਮ ਵੀ ਕੀਤੇ, ਕਤਲੇਆਮ ਵੀ ਕੀਤੇ, ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਲਤਾਡ਼ਿਆ ਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਰਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ। ਇਹ ਸਭ ਕਿਸ ਲਈ? ਸਿਰਫ਼ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਅਤੇ ਮੁਫ਼ਤ ਦੀਆਂ ਰੋਟੀਆਂ ਸੇਕਣ ਲਈ। ਠੰਡੇ ਮੁਲਕ ਵਿਚੋਂ ਆਏ ਚੰਦ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਆਰੀਆਂ ਬਹੁ-ਗਿਣਤੀ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਏ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕਿਆ? ਸਿਰਫ਼ 'ਧਰਮ' ਦੇ ਕਾਰਨ। ਊਟ-ਪਟਾਂਗ ਕਰਮਕਾਂਡ ਨੂੰ 'ਧਰਮ' ਦਾ ਨਾਮ ਦੇ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਗੁਲਾਮ ਬਣਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਗੁਲਾਮ ਬਣ ਗਏ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ ਅੱਜ ਵੀ ਧਾਰਮਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਦੇ ਇੰਨੇ ਮਾਨਸਿਕ ਗੁਲਾਮ ਬਣ ਗਏ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਇਸਦੀ ਜਕਡ਼ਨ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਦਾ ਨਾਮ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲੈ ਰਹੇ। ਅੱਜ ਇਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਬਿਜਨੈੱਸ ਬਣਾ ਕੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਦਵਾਲੀਆ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਧਰਮ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬਿਜਨੈੱਸ ਉੱਭਰ ਕੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਹੀ ਐਸੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਜਿਸਨੂੰ ਮਰਜੀ ਮੂਰਖ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਭਾਰਤ ਦੀ ਤਰਸਯੋਗ ਹਾਲਤ ਸਾਡੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਹੈ, ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਲੁੱਟਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ''ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ ਰੱਬ'' ਨਾਲ ਜੋਡ਼ਨ ਵਾਲੇ ਅਸਥਾਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੱਪੇ-ਚੱਪੇ ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਬਡ਼ੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ 'ਡੇਰੇ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਹਰੇਕ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੇ ਬਣੇ ਵੱਖਰੇ ਵੱਖਰੇ ਡੇਰੇ ਦਾ ਰੱਬ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ, ਮਨੁੱਖੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ, ਜ਼ਾਤ-ਬਰਾਦਰੀ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ, ਰਾਹ ਵੱਖਰਾ ਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਸਭ ਦੀ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਹੈ।

ਜਿਹਡ਼ੇ ਡੇਰੇ ਜਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਚਲਾ ਹੀ ਉੱਚ ਵਰਗ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਹ ਤਾਂ ਬੇਝਿੱਜਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹਡ਼ੇ ਡੇਰੇ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਅਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸ ਲਈ ਝਿਜਕਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡੇ ਦਲਿਤ ਰਹਿਬਰਾਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਦਾ ਰੋਡ਼ਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਕਰਨਾ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਥੋਡ਼੍ਹਾ ਯੂ-ਟਰਨ ਲੈ ਕੇ। ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਫਿਰ ਹੀ ਅਸੀਂ ਇਹ ਸਮਝਾਂਗੇ ਕਿ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਬੇਗ਼ਮਪੁਰੇ ਵਾਲੀ ਸੋਚ ਤੋਂ ਇਹ ਡੇਰੇ ਅਤੇ ਡੇਰਿਆਂ ਦੇ ਸੰਚਾਲਕ ਕਿਵੇਂ ਭਿੰਨ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਬੇਗ਼ਮਪੁਰੇ ਵਾਲੀ ਸੋਚ ਦੇ ਐਨ ਉਲਟ ਕਿਵੇਂ ਭੁਗਤ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਦਿਨੋਂ-ਦਿਨ ਤਰਸਯੋਗ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਗਲਤਾਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂਵਾਦੀ/ਬ੍ਰਹਾਣਵਾਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਦਾ ਨਾਮ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲੈ ਰਿਹਾ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਵਿਚ ਫ਼ਰਕ ਸਿਰਫ਼ ਇੰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਹੈ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਅਜਿਹੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਅਸੀਂ ਸਭ ਨੇ ਧਾਰਨ ਕਰ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ ਜਾਂ ਬਣ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕੋਈ ਹੋਰ ਜ਼ਾਤ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਵਰਣ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਹਾਂ, ਇਕ ਹਾਸੇ ਵਾਲਾ ਵਾਕਿਆ ਯਾਦ ਆ ਗਿਆ ਜੋ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕਰੇਗਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਗੈਰ-ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬੰਦੇ ਦਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣਨਾ ਕਿੰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਇਕ ਵਾਰੀ ਇਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਕਾਂਸ਼ੀ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਓਥੋਂ ਦੇ ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ? ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ 'ਬ੍ਰਾਹਮਣ' ਦੀ ਉੱਚਿਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿਚ ਸ਼ਰਧਾ ਵੀ ਰੱਖਦਾ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਬਣਨਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਤਾਂ ਅੱਗੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੀ ਤੂੰ 100 ਯੱਗ ਕਰਵਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ''ਹਾਂ ਜੀ ਕਰਵਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ'', ਉਹ ਬੋਲਿਆ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, ''ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇਕ ਕਿੱਲੋ ਸੋਨਾ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇ ਦੇਵੀਂ।'' ''ਹਾਂ ਜੀ ਦੇ ਦਊਂਗਾ'', ਉਹ ਫਿਰ ਬੋਲਿਆ। ਤੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਭ ਕੁਝ ਘਰ-ਬਾਰ, ਜ਼ਮੀਨ ਜਾਇਦਾਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ ''ਜੀਅ ਮੈਂ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗਾ ਕੀ ਫਿਰ ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣ ਜਾਵਾਂਗਾ?'' ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, ''ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਤੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤਾਂ ਜਰੂਰ ਬਣ ਜਾਵੇਂਗਾ ਪਰ ਇਸ ਜਨਮ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿਚ। ਤੂੰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਇੱਛਾ ਧਾਰ ਕੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਮਰ ਜਾ ਕਿ ਮੇਰਾ ਅਗਲਾ ਜਨਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਘਰ 'ਚ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਤੂੰ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿਚ ਜਰੂਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲਵੇਂਗਾ।'' ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਗੋਰਾ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਬੋਰੀ-ਬਿਸਤਰਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਓਥੋਂ ਰਫੂ-ਚੱਕਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਦੇਖ ਲਓ ਇਕ ਗੈਰ-ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣਨਾ ਕਿੰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ।

ਮਨੂੰਸਮ੍ਰਿਤੀ (1,99,100) ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਸਭ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ ਹੈ ਅਤੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਦਾ ਰੱਖਿਅਕ ਵੀ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਜੋ ਵੀ ਸੰਪਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਚਾਹੇ ਪਰਾਇਆ ਅੰਨ ਖਾਵੇ, ਪਰਾਏ ਵਸਤਰ ਪਹਨੇ, ਪਰਾਏ ਧਨ ਨੂੰ ਲੈ ਲਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਸਭ ਉਸਦੇ ਰਿਣੀ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਦਇਆ ਤੇ ਜਿਊਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਗਵਤ ਗੀਤਾ (4-13) ਨੇ ਵੀ ਹੱਦ ਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਜਮਾਂਦਰੂ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਮਰਥਾਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਚਾਰਾਂ ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਕਰਤੱਵ ਤੇ ਕੰਮ ਵੰਡ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਦਲਿਤ ਸਮਾਜ ਦੀ ਗੁਲਾਮੀਂ ਦੇ ਅਸਲੀ ਬੀਜ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਇਹਨਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਬੋਹ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਬੋਡ਼੍ਹ ਦਾ ਦਰਖ਼ਤ ਬਣਕੇ ਦਲਿਤਾਂ ਦੀ ਛਾਤੀ ਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਜਿਊਂ ਦਾ ਤਿਉਂ ਉੱਗਿਆ ਖਡ਼੍ਹਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਮਨੂੰਸਮ੍ਰਿਤੀ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹੈ, ''ਵਾਧੂ ਦੀ ਦਲੀਲਬਾਜੀ ਛੱਡ ਕੇ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਸਿਮਰਤੀਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੀ ਲੱਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।''

ਰਿਗਵੇਦ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਦਾ ਹੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਅਤੇ ਚਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੂਦਰ ਵਰਣ ਵਿਚ ਹੀ ਗਿਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਪੰਜਵਾਂ ਵਰਣ ਭਾਵ ਅਤਿ-ਸ਼ੂਦਰ (ਅਤਿ-ਨੀਚ) ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਪਨਪਿਆ ਅਤੇ ਸ੍ਰੋਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਛੂਆ-ਛੂਤ ਦਾ ਜਨਮ 300-400 ਈ. ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਇਹ ਛੂਆ-ਛੂਤ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨਾਮਦੇਵ, ਸਤਿਗੁਰੂ ਕਬੀਰ, ਸਤਿਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਵੇਲੇ ਆਪਣੀ ਚਰਮ-ਸੀਮਾਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਓਦੋਂ ਸ਼ੂਦਰ/ਨੀਚ/ਅਤਿ-ਨੀਚ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਚਮਾਰ ਜਾਤੀ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਉੱਚ-ਕੋਟੀ ਦਾ ਬੇਗ਼ਮਪੁਰੇ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ-

ਬੇਗਮਪੁਰਾ ਸਹਰ ਕੋ ਨਾਉ।। ਦੂਖੁ ਅੰਦੋਹੁ ਨਹੀ ਤਿਹਿ ਠਾਉ।।
ਨਾਂ ਤਸਵੀਸ ਖਿਰਾਜੁ ਨ ਮਾਲੁ।। ਖਉਫੁ ਨ ਖਤਾ ਨ ਤਰਸੁ ਜਵਾਲੁ।। 1 ।। ਰਹਾਉ।।
ਕਾਇਮੁ ਦਾਇਮੁ ਸਦਾ ਪਾਤਿਸਾਹੀ।। ਦੋਮ ਨ ਸੇਮ ਏਕ ਸੋ ਆਹੀ।।
ਆਬਾਦਾਨੁ ਸਦਾ ਮਸਹੂਰ।। ਊਹਾਂ ਗਨੀ ਬਸਹਿ ਮਾਮੂਰ।। 2।।
ਤਿਉ ਤਿਉ ਸੈਲ ਕਰਹਿ ਜਿਉ ਭਾਵੈ।। ਮਹਰਮ ਮਹਲ ਨ ਕੋ ਅਟਕਾਵੈ।।
ਕਹਿ ਰਵਿਦਾਸ ਖਲਾਸ ਚਮਾਰਾ।। ਜੋ ਹਮ ਸਹਰੀ ਸੁ ਮੀਤੁ ਹਮਾਰਾ।। 3 ।। 2 ।।
ਦੇਖ ਲਓ ਕਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਹੈ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਯੂ. ਐਨ. ਓ. ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਧਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਬਿਲਕੁਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਧਾਰਾਵਾਂ ਹਨ-

-- ਸਭ ਇਨਸਾਨ ਜਨਮ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰਤ ਤੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਬਰਾਬਰ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਦਲੀਲ ਦੀ ਲਿਆਕਤ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਦੂਸਰੇ ਵੱਲ ਭਰਾਤਰੀ ਭਾਵ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
-- ਹਰ ਕੋਈ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਨਸਲ, ਰੰਗ, ਲਿੰਗ, ਭਾਸ਼ਾ ਧਰਮ, ਸਿਆਸੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਕੌਮੀ ਜਾਂ ਸਮਾਜਕ ਪਿਛੌਕਡ਼, ਜਾਇਦਾਦ, ਜਨਮ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਹੈਸੀਅਤ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਫ਼ਰਕ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ।
-- ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ।
-- ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਵੀ ਗੁਲਾਮੀ ਜਾਂ ਚਾਕਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ।
-- ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਅੰਦਰ ਘੁੰਮਣ ਫਿਰਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੈ, ਰਹਾਇਸ਼ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ।
-- ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਦਖ਼ਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਰੱਖਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ।
-- ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਤਨਖ਼ਾਹ ਦਾ, ਮਨਮਰਜੀ ਦਾ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਚੁਨਣ, ਕੰਮ ਦੌਰਾਨ ਵਿਹਲ ਅਤੇ ਆਰਾਮ ਦਾ ਬਰਾਬਰ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ।
-- ਹਰ ਕੋਈ ਇਕ ਸਮਾਨ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ।

ਇਸੇ ਬੇਗ਼ਮਪੁਰੇ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਬਾਕੀ ਸੰਤ-ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਵੀ ਅਪਣਾਇਆ। ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਦੀ ਜਕਡ਼ ਢਿੱਲੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸੰਤ-ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਉੱਚਿਤਾ ਨੂੰ ਨਕਾਰਿਆ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇਕ ਐਸੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਸੀ, ਸੰਤ ਸੀ, ਭਗਤ ਸੀ, ਗੁਰੂ ਸੀ। ਇਕ ਪਾਸੇ ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਏ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ ਸੰਤ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੰਤ ਨਾਭਾ ਦਾਸ, ਆਨੰਤ ਦਾਸ ਆਦਿ ਨੇ ਸ਼ੂਦਰ ਸੰਤ-ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਨੀਚਾ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਸੰਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਗਾਇਨ ਕੀਤਾ ਜਿਸਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ-

ਉਆ ਅਉਸਰ ਕੈ ਹਉ ਬਲਿ ਜਾਈ।। ਆਠ ਪਹਰ ਅਪਨਾ ਪ੍ਰਭੁ ਸਿਮਰਨੁ ਵਡਭਾਗੀ ਹਰਿ ਪਾਂਈ।। 1 ।।ਰਹਾਉ।। ਭਲੋ ਕਬੀਰੁ ਦਾਸੁ ਦਾਸਨ ਕੋ ਊਤਮੁ ਸੈਨੁ ਜਨੁ ਨਾਈ।। ਊਚ ਤੇ ਊਚ ਨਾਮਦੇਉ ਸਮਦਰਸੀ ਰਵਿਦਾਸ ਠਾਕੁਰ ਬਣਿ ਆਈ।। 1 ।। ਜੀਉ ਪਿੰਡੁ ਤਨੁ ਧਨੁ ਸਾਧਨ ਕਾ ਇਹੁ ਮਨੁ ਸੰਤ ਰੇਨਾਈ।। ਸੰਤ ਪ੍ਰਤਾਪਿ ਭਰਮ ਸਭਿ ਨਾਸੇ ਨਾਨਕ ਮਿਲੇ ਗੁਸਾਈ।। 2 ।। 4 ।। 15 ।। (ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ, ਪੰਨਾ 1208)

ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਕਰਮਕਾਂਢ, ਜ਼ਾਤ-ਪਾਤ, ਭੇਦ-ਭਾਵ, ਊਚ-ਨੀਚ ਵਿਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ/ਪੰਡਤਾਂ ਦੀ ਸੰਤ-ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਰੱਜ ਕੇ ਨਿਖੇਧੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਉੱਚਤਾ ਦਾ ਲੇਬਲ ਗਿਰ ਗਿਆ। ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦੇਖੋ-

ਜਿਹ ਮੁਖ ਬੇਦੁ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਨਿਕਸੈ ਸੋ ਕਿਉ ਬ੍ਰਹਮਨੁ ਬਿਸਰੁ ਕਰੈ।।
-

ਜੌ ਤੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣੁ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਜਾਇਆ।। ਤਉ ਆਨ ਬਾਟ ਕਾਹੇ ਨਹੀ ਆਇਆ।।
-
ਤੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਨੁ ਮੈ ਕਾਸੀਕ ਜੁਲਹਾ ਮੁਹਿ ਤੋਹਿ ਬਰਾਬਰੀ ਕੈਸੇ ਕੈ ਬਨਹਿ।।

ਹਮਰੇ ਰਾਮ ਨਾਮ ਕਹਿ ਉਬਰੇ ਬੇਦ ਭਰੋਸੇ ਪਾਂਡੇ ਡੂਬਿ ਮਰਹਿ।।
(ਸੰਤ ਕਬੀਰ ਸਾਹਿਬ)

ਪੰਡਿਤ ਸੂਰ ਛਤ੍ਰਪਤਿ ਰਾਜਾ ਭਗਤ ਬਰਾਬਰਿ ਅਉਰੁ ਨ ਕੋਇ।। (ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ)
-
ਮੂਰਖ ਪੰਡਿਤ ਹਿਕਮਤਿ ਹੁਜਤਿ ਸੰਜੈ ਕਰਹਿ ਪਿਆਰੁ।।
ਧਰਮੀ ਧਰਮੁ ਕਰਹਿ ਗਾਵਾਵਹਿ ਮੰਗਹਿ ਮੋਖ ਦੁਆਰੁ।। (ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ)
-
ਪੰਡਿਤ ਵਾਚਹਿ ਪੋਥੀਆ ਨਾ ਬੂਝਹਿ ਵੀਚਾਰੁ।।
ਅਨ ਕਉ ਮਤੀ ਦੇ ਚਲਹਿ ਮਾਇਆ ਕਾ ਵਾਪਾਰੁ।। (ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ)
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਅਸਲੀ ਤੇ ਘਿਨੌਣਾ ਚਹਿਰਾ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਉਚੱਤਾ ਨੂੰ ਨਕਾਰ ਕੇ ਸੰਤ-ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਕਿਸਦੀ ਉੱਚਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਦਿੱਤੀ। ਸੋ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਪਾਕ ਪਵਿਤੱਤਰ ਸੀ ਸੰਤ-ਸਾਧ-ਭਗਤ-ਬ੍ਰਹਮਗਿਆਨੀ-ਗੁਰੂ-ਸਤਿਗੁਰੂ।

ਹੁਣ ਜੇਕਰ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਅਜੋਕੇ ਸੰਤ-ਬਾਬਿਆਂ ਦੀ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ (ਭਾਵ ਬ੍ਰਹਾਮਣਵਾਦ ਦੇ ਉਲਟ ਬੇਗ਼ਮਪੁਰੇ ਵਾਲੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ) ਤਾਂ ਅਪਣਾਈ ਨਹੀਂ, ਉਲਟਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉੱਚਾ-ਸੁੱਚਾ ਸਾਬਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਸੰਤ-ਸਾਧ-ਭਗਤ-ਬ੍ਰਹਮਗਿਆਨੀ-ਸਤਿਗੁਰੂ ਬਣਨ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਜੇਕਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੋਂ ਹੁਣ ਕੋਈ ਉੱਚੀ ਉਪਾਧੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਹੈ- ਸੰਤ-ਗੁਰੂ-ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੀ। ਇਸੇ ਲਈ ਸੰਤ-ਸਤਿਗੁਰੂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਇਹ ਉਪਾਧੀ ਖਡ਼੍ਹੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਉਸ ਵੱਲ ਕਿਸੇ ਨੇ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਬਸ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਹ ਉਪਾਧੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਬਸ ਇਸ ਗੱਲ ਵੱਲ ਹੀ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਕਿਉਂਕਿ, ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਕਿਸੇ ਨੇ ਸਮਝੀ ਨਹੀਂ ਇਸ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਜਿਉਂ ਦਾ ਤਿਉਂ ਹੀ ਰਿਹਾ। ਬੇਗ਼ਮਪੁਰੇ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੇ ਜਿਸ ਸੌਡ਼ੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਚੋਟ ਪਹੁੰਚਾਉਣੀ ਸੀ ਸਗੋਂ ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਸੰਤਾਂ ਸਾਧਾਂ ਕਰਕੇ ਜਿਉਂ ਦੀ ਤਿਉਂ ਹੀ ਖਡ਼੍ਹੀ ਰਹੀ, ਉਲਟਾ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਦਾ ਸਾਥ ਹੀ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਬੇਡ਼ਾ ਗਰਕ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਹਾਲਾਤ ਇਹ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਬੇਗ਼ਮਪੁਰੇ ਵਾਲੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਇਹ ਅਜੋਕੇ ਸੰਤ ਸਾਧ ਪਨਪਣ ਦੇਣ। ਹੁਣ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਵਿਚ ਇੰਨੀ ਤਾਕਤ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਕਿ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਲਿਤਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਚੀਂਗ-ਪੂੰਗ ਡੇਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਿਆਂ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਫੈਲਾਉਣ ਲਈ ਇਕੋ ਲਡ਼ੀ ਵਿਚ ਪਰੋ ਕੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਡੇਰਾ ਜਾਂ ਧਰਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ ਸਕੈਨਿੰਗ ਵਿਚੋਂ ਦੀ ਨਿੱਕਲ ਕੇ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨ ਹਨ ਸਭ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਘੁਣ ਵਾਂਗੂ ਖੋਖਲਾ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਕਰਤਾ-ਧਰਤਾ ਮੰਨਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਫ਼ਤ ਦੀਆਂ ਖਾ ਕੇ ਵੀ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਇਤਿਹਾਸ ਪਾਕ-ਪਵਿੱਤਰ ਰੱਖਿਆ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਆਪਣਾ ਸਭ ਕੁਝ ਗੁਆ ਚੁੱਕੇ ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਦੇ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹੀ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਕੀ ਹੈ? ਭਾਵੇਂ ਹਿੰਦੂ ਧਾਰਮਿਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਨਾਂ ਕੁ ਨਾਂ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ, ਸਾਨੂੰ ਆਸੁਰ, ਰਾਖ਼ਸ਼ਸ਼, ਸ਼ੂਦਰ, ਅਛੂਤ, ਢੇਡ, ਨੀਚ, ਭੰਗੀ, ਚੂਹਡ਼ੇ, ਚਮਾਰ ਆਦਿ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪੁਕਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਗਾਂਧੀ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਦਲਿਤਾਂ ਨੂੰ ਹਰੀਜਨ ਕਹਿ ਕੇ ਗਾਲ਼ ਕੱਢੀ ਗਈ। ਇਹ ਸੀ ਬ੍ਰਾਹਣਵਾਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੀ ਦਲਿਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਘ੍ਰਿਣਾ ਦੀ ਅੰਤਹਾ। ਇਸ ਲਈ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਡਾ. ਭੀਮ ਰਾਓ ਅੰਬੇਡਕਰ ਨੇ ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਦਲਿਤ ਸਮਾਜ ਦਾ ਖੁਰਾ-ਖੋਜ ਲੱਭ ਸਕਿਆ, ਲੱਭਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ WHO WAS THE SHUDRA? ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਦਲਿਤ ਪਿੱਛੋਂ ਬੋਧੀ ਹਨ। ਬੁੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਦਲਿਤਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਖੋਜਾਂ ਜਾਰੀ ਹਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਦੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੇ ਅਸਲੀ ਵਾਰਿਸ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ ਕਹਿ ਕੇ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਇਹ ਧਰਮ ਦਾ ਚੱਕਰਵਿਊ ਵੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਆਰੀਆ ਨੇ ਜ਼ਾਤ-ਪਾਤ ਵਾਂਗ ਫੈਲਾਇਆ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਕਰਮਕਾਂਡ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਾਲੇ ਬਸ ਨਾਮ ਵੱਖਰੇ ਵੱਖਰੇ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਵੰਡ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਜ਼ਾਤ-ਪਾਤ ਫੈਲਾ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਠੀਕ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਧਰਮ ਦਾ ਰੌਲਾ ਪਾ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੀਆਂ ਰੋਟੀਆਂ ਸੇਕਦਾ ਰਿਹਾ। ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਲਈ ਜਾਂ ਦਲਿਤਾਂ ਲਈ ਉੱਠੀ ਹਰੇਕ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਬੰਦ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਿਆ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਏਕੀਕਰਣ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਵਿਕੇਂਦਰੀਕਰਣ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਡੇਰੇ ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ ਹੈ ਹੀ, ਸੰਤਮੱਤ ਦਾ ਰੌਲਾ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰਵਿਦਾਸੀਆ ਅਖਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਦੀ ਪੰਡ ਸਿਰ ਤੇ ਚੁੱਕੀ ਬੈਠੇ ਹਨ, ਜੋ ਦਲਿਤਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦੇ ਰਹੇ। ਹੁਣ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਸਾਡੇ ਚਮਾਰ ਜਾਂ ਰਵਿਦਾਸੀਆ ਡੇਰਿਆਂ ਦੀ, ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਹਨ ਪਰ ਹੋਰ ਸਟੇਟਾਂ ਵਿਚ ਗਿਣੇ-ਚੁਣੇ ਹੀ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਵਾਲੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਅਧੀਨ ਦੋ ਦੋ ਗੁਰਦਵਾਰੇ ਬਣੇ, ਇਕ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਇਕ ਰਵਿਦਾਸੀਆ ਦਾ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਜਿਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਸਕਾਰਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦਬਕਾਇਆ-ਧਮਕਾਇਆ ਗਿਆ, ਭੇਦ-ਭਾਵ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂਘਰ ਅਲੱਗ ਬਣਾ ਲਏ। ਜਿਵੇਂ ਹੁਣ ਰਵਿਦਾਸੀਆ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਬਾਣੀ ਗ੍ਰੰਥ ਅਲੱਗ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਹੈ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਓਦੋਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਦੋ ਦੋ ਗੁਰੂ ਘਰ ਬਣਨ ਨਾਲ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਇਤਰਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਕੁਝ ਕੁ ਸਿੱਖ ਜੱਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨੇ ਦੋ ਦੋ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦਾ ਇਤਰਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਪਰ ਜਦੋਂ ਪਿੰਡਾ ਦੇ ਸਿਵੇ ਇਕ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਆਈ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਚੁੱਪ ਕਰ ਗਏ। ਮਹਾਨ ਰਹਿਬਰ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਠੋਕ-ਵਜਾ ਕੇ 'ਚਮਾਰ' ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾਰੀ ਚਮਾਰ ਜਾਤੀ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ ਗਈ ਜਿਹਡ਼ੇ ਕਿ ਹੁਣ ਕਾਫ਼ੀ ਪਡ਼੍ਹ-ਲਿਖ ਵੀ ਗਈ ਸਨ। ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਉਤਸਵ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਪਿਰਤ ਵੀ ਚਮਾਰਾਂ ਨੇ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਡਾ. ਅੰਬੇਡਕਰ ਨੇ ਜਦੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਕੋਲੋਂ ਅਧਿਕਾਰ ਲੈ ਕੇ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਹ ਨਿਰਣਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਬੰਦਾ ਸੀਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਮੁਫ਼ਤ ਵਿਚ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ ਤਾਂ ਚਮਾਰਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਸੁਧਾਰ ਆਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਚਮਾਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਢਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਈਆਂ ਦੇ ਹਿੱਸ਼ੇ ਮੰਡ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਆ ਗਈਆਂ। ਕਈ ਨੌਕਰੀਆਂ ਤੇ ਲੱਗ ਗਏ ਬਹੁਤਿਆਂ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਚਮਾਰਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਸੁਧਾਰ ਆਉਣ ਦੀ ਹੀ ਦੇਰ ਸੀ ਕਿ ਜਿੰਨੇ ਉਦਾਸੀ/ਸ੍ਰੀਚੰਦੀਏ ਜਾਂ ਹੋਰ ਹੋਰ ਸੰਪ੍ਰਦਾਵਾਂ ਵੱਲ ਝੁਕੇ ਹੋਏ ਸਨ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਵੱਲ ਨੂੰ ਝੁਕਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਦਾਸੀਆਂ ਤੋਂ ਰਵਿਦਾਸੀਆਂ ਦੇ ਡੇਰੇ ਕਹਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਇਹ ਸਭ ਜੋ ਉਦਾਸੀ ਡੇਰੇ ਹਨ ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਦੀਆਂ ਜਡ਼੍ਹਾਂ ਜਾਂ ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਸ੍ਰੀਚੰਦ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ਦੀਆਂ ਜਾਂ ਫਿਰ ਬਾਬਾ ਬਾਲਕ ਨਾਥ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਧੂਣਿਆਂ ਵਾਲੇ ਜਟਾਂਜੂ ਨਾਲ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦਲਿਤਾਂ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਜਿਸ ਡੇਰੇ ਵੱਲ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਧਿਆ ਉਹ ਹੈ ਰਾਧਾ ਸੁਆਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਬਿਆਸ। ਹਿੰਦੂਵਾਦੀ ਬਹੁਤਿਆਂ ਡੇਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਇਸ ਡੇਰੇ ਦਾ ਹਾਲ ਵੀ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਦਿਖਾਵਾ ਸੰਤਮੱਤ ਦਾ ਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਦਾ। ਇਹ ਡੇਰਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਅਤੇ ਸੰਤਮੱਤ ਦੋਨਾਂ ਦੀ ਖਿਚਡ਼ੀ ਬਣਾ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਾਇਂਡ ਵਾਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਪਿੰਡ ਪਿੰਡ ਸਤਿਸੰਗ ਘਰ ਬਣਾਈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਅਤੇ ਸੰਤਮੱਤ ਨੂੰ ਮਿਕਸਅੱਪ ਕਰਨ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਡੇਰਾ ਰਾਧਾਸੁਆਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਬਿਆਸ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਡੇਰੇ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਅਤੇ ਦੌਲਤ-ਸ਼ੌਹਰਤ ਵਾਸਤੇ ਇਸਦੇ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੌਲੀਟੀਕਲ ਲਿੰਕਸ ਨਹੀਂ ਵਿਗਾਡ਼ਨੇ, ਇੱਟਾਂ-ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਡੇਰਾ ਨਿਖਾਰਨ, ਬਿਆਸ ਦਿਰਿਆ ਦਾ ਰੁੱਖ ਮੌਡ਼ਨਾ, ਗਰੀਬ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਹਡ਼ੱਪਣ, ਕਬਜ਼ੇ ਕਰਨ ਆਦਿ। ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਲਗਭਗ ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਏਕਡ਼ ਜ਼ਮੀਨ ਡੇਰਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹਡ਼ੱਪ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਬਿਆਸ ਕੰਢੇ ਦਾ ਸਾਰਾ ਜੰਗਲਾਤ ਮੰਡ ਇਲਾਕਾ ਹੁਣ ਮੰਡ ਸਤਿਸੰਗ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਡੇਰੇ ਦਾ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਇੰਨਾ ਲਾਲਚ ਵੱਧ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਜਨਤਾ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਫੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ, ਫੌਜ ਹਿੱਸੇ ਆਉਂਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਡੇਰੇ ਨੇ ਗਲਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੰਧ ਕੱਢ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਾਸੇ ਕਰ ਲਈ ਗਈ। ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਜਿਹਦੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਹੋਵੇ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਰੇਆਮ ਧੱਕਾ ਕਰ ਲਵੇ ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਵਿਗਾਡ਼ ਸਕਦਾ ਫਿਰ ਇਸ ਡੇਰੇ ਵਿਚ ਪੀ. ਐਮ. , ਸੀ. ਐਮ. ,ਆਰ ਐੱਸ. ਐੱਸ. ਮੁਖੀਆਂ, ਭਾਜਪਾਈਆਂ, ਕਾਂਗਰਸੀਆਂ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦਾ ਆਮ ਆਉਣਾ-ਜਾਣਾ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਡੇਰਾ ਵੀ ਹਿੰਦੂਮੱਤ ਵਾਂਗ ਕਿਸੇ ਇਕ ਮੱਤ ਤੇ ਨਹੀਂ ਟਿਕਿਆ। ਹਿੰਦੂਤਵ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਵਰਗੇ ਕਵੀ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ, ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇਕ ਬਰਾਬਰ ਕੀਤੀ ਹੈ) ਦੀ ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਵਰਗੇ ਮਹਾਂਨ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਰਹਿਬਰਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਇਕੋ ਸਟੇਜ ਤੋਂ ਪਡ਼੍ਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਆਮ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤਮੱਤ-ਸੰਤਮੱਤ ਕਰਦੇ ਸੁਣਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਪਰ ਸੰਤਮੱਤ ਕੀ ਹੈ, ਇਸ ਡੇਰੇ ਨੂੰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਖ਼ੁਦ ਨਹੀਂ ਪਤਾ। ਜਿਹਨਾਂ ਸੰਤਾਂ ਨੇ ਪੂਰਾ ਪੂਰਾ ਜੀਵਨ, ਸਵਾਸ ਸਵਾਸ ਜਿਸ ਮੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਸੰਤਮੱਤ ਦਾ ਰਾਧਾਸੁਆਮੀ ਖੱਟਿਆ ਤਾਂ ਖਾ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਉਸ ਮੱਤ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੇ ਉਪਰਾਲੇ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ। ਬਸ ਅੱਖਾਂ ਮੀਚ ਕੇ ਪੁਸਤਕਾਂ ਛਾਪਣ ਅਤੇ ਮੁਫ਼ਤ ਦੇ ਭਾਅ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵੰਡਣ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਚ ਕੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਡੇਰੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪਤਾ। ਸੰਤ ਮੱਤ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਗੱਲਾਂ ਫਡ਼ ਲੈਣ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਨਾਮਦਾਨ, ਵਕਤ ਦਾ ਗੁਰੂ, ਸ਼ਬਦ, ਸਤਿਸੰਗ ਆਦਿ ਸਿਰਫ਼ ਲਫਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸੰਤਮੱਤ ਸੰਪੂਰਣ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਦਲਿਤ ਰਹਿਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਲਫਜ਼ ਸਮਝ ਲਿਆ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਢਾਲਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨਾਲ ਸੰਤਮੱਤ ਦਾ ਪਾਠ ਸੰਪੂਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਰੱਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਦਾ ਖ਼ਾਤਮਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਨਾਲ ਰਾਧਾ ਸੁਆਮੀਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਵਾਸਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਦਰਾਅਸਲ ਸੰਤਮੱਤ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਦੀ ਖਿਚਡ਼ੀ ਦਾ ਕੰਮ ਬਾਬਾ ਸਾਵਣ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਗੀਤਾ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਗੀਤਾ ਸਭ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਦਾਰੂ ਹੋਵੇ। ਜਦਕਿ ਦਲਿਤ ਗੁਲਾਮੀ ਦੇ ਬੀਜ ਗੀਤਾ ਵਿਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਚ ਰੱਤੀ ਜਿੰਨੀ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਰਾਧਾ ਸੁਆਮੀ ਡੇਰਾ ਉੱਚੀਆਂ ਜਾਤਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਦਲਿਤਾਂ ਨਾਲ ਅਨਿਆ ਕਰਦਾ ਆਇਆ ਹੈ ਇਸੇ ਲਈ ਬਾਬਾ ਸਾਵਣ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵੇਲੇ ਹੀ ਲੰਗਰ ਦੋ ਥਾਂ ਵਰਤਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਦਲਿਤਾਂ ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਕਰਕੇ ਬਿਠਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਦਕਿ ਇਸ ਪ੍ਰਥਾ ਦਾ ਅੰਤ ਸਾਡੇ ਮਹਾਨ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਪਿਹਲਾਂ ਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਕੋ-ਸੰਗਤ ਇਕੋ-ਪੰਗਤ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਡੇਰੇ ਤੋਂ ਅੱਜ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਇਹ ਉਮੀਦਾਂ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਜੇਕਰ ਅਜਿਹੇ ਡੇਰੇ ਅੱਜ ਤੋਂ 500-600 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਦਲਿਤ ਕੀ ਉਮੀਦ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਮਹਾਨ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਘਾਲਣਾ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਗਏ ਜਿਸਤੋਂ ਉੱਪਰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਉਸ ਵਿਚ ਰੱਤੀ ਜਿੰਨੀ ਵੀ ਕਾਣ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਦਲਿਤ ਰਹਿਬਰਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲਾਉਣਾ। ਮਹਾਰਾਜ ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਤਿਸੰਗ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਮ ਹੀ ਕੇਬਲਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਗਲੀਆਂ ਮੁਹੱਲਿਆਂ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਸੁਣ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਤਾਂ ਸਾਰਾ-ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਨਾਲੇ ਹੇਰਾ-ਫੇਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਸਤਿਸੰਗ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਹਰੇਕ ਸਤਿਸੰਗ ਵਿਚ ਮਹਾਰਾਜ ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਰਾਮਚੰਦਰ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦੇ ਕੇ ''ਭਗਵਾਨ ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਬੁੱਧ, ਈਸਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਹੀ ਰਾਮਚੰਦਰ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਸ਼ੰਭੂਕ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਸੀ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਸ਼ੂਦਰ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਵਿਚਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਉਹੀ ਭਗਵਾਨ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਨਿਖੇਧੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸੰਤ ਨਾਮਦੇਵ ਆਪਣੀ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਫ਼ਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ-

ਪਾਂਡੇ ਤੁਮਰਾ ਰਾਮਚੰਦੁ ਸੋ ਭੀ ਆਵਤੁ ਦੇਖਿਆ ਥਾ।।
ਰਾਵਨ ਸੇਤੀ ਸਰਬਰ ਹੋਈ ਘਰ ਕੀ ਜੋਇ ਗਵਾਈ ਥੀ।। (ਸੰਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ)
ਅਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਥਾਂ ਇਸਦੇ ਭਗਵਾਨ ਨਾ ਹੋਣ ਦਾ ਸਬੂਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ-
ਮਨ ਮਹਿ ਝੂਰੈ ਰਾਮਚੰਦੁ ਸੀਤਾ ਲਛਮਣ ਜੋਗੁ।।
ਹਣਵੰਤਰੁ ਆਰਾਧਿਆ ਆਇਆ ਕਰਿ ਸੰਜੋਗੁ।। (ਪੰਨਾ 1412)
ਰਾਧਾਸੁਆਮੀ ਜੋ ਨਾਮਦਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ- ਜੋਤਨਿਰੰਜਨ, ਓਂਕਾਰ, ਰਾਰੰਕਾਰ, ਸੋੰਹ, ਸਤਿਨਾਮ, ਇਹ ਵੀ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ ਦਲਿਤ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਉਚਾਰਣ ਦਲਿਤ ਰਹਿਬਰਾਂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ ਪਰ ਇਹ ਇਸਨੂੰ ਬਿਜਨੈੱਸ ਬਣਾ ਕੇ ਯੁੱਗਾਂ-ਯੁੱਗਾਂ ਤੋਂ ਚੱਲਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਦੱਸ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ ਕਵੀਆਂ ਅਤੇ ਦਲਿਤ ਰਹਿਬਰਾਂ ਦੀ ਆਪਾਵਿਰੋਧੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਂਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਦਲਿਤ ਰਹਿਬਰਾਂ ਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਵੀ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸਦਾ ਸਬੂਤ ਮੇਰੇ ਬਲੌਗ www.vijayhazara.blogspot.com ਤੇ ਹੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ''Radha Soami'' ਨਾਮ ਦੀ post ਪਾਠਕ ਪਡ਼੍ਹ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਰਾਧਾਸੁਆਮੀਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੋ ਤਾਂ ਉਹ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਡੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਬਾਹਰਮੁੱਖੀ ਨਹੀਂ ਅੰਤਰਮੁਖੀ ਹਨ।

ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰਹਿਬਰ ਕਹਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਪੰਥ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਸਾਡੇ ਰਵਿਦਾਸੀਆ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਨੂਰਮਹਿਲ ਵਾਲੇ ਦਵਿਯ ਜੋਤੀ ਜਾਗ੍ਰਿਤ ਸੰਸਥਾ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਂ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਤੇ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਦਾ ਪੱਖ ਪੂਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਥੋਡ਼੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਦੀ ਸਮਝ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਡੇਰੇਦਾਰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਹੈ ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਕੋਈ ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਨਹੀਂ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਖ਼ੁਦ ਹੀ ਸਮਝ ਜਾਈਏ ਤਾਂ ਜੋ ਡੇਰਿਆਂ ਕਰਕੇ ਨਿੱਤ ਪ੍ਰਤੀਦਿਨ ਲਡ਼ਾਈ-ਝਗਡ਼ੇ ਹੁੰਦੇ, ਲੋਕ ਮਰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਖ਼ੂਨ ਖਰਾਬਾ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਪ੍ਰਸਾਸ਼ਨ ਵੀ ਦੋਚਿੱਤੀ ਵਿਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਤੈਅ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਡੇਰੇਦਾਰ ਗ਼ਲਤ ਹਨ ਜਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਧਿਰਾਂ ਗਲਤ ਹਨ।
ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਬੇਗ਼ਮਪੁਰੇ ਤੱਕ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਿਆ ਸਭ ਪਿੱਛੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਏ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰਵਿਦਾਸੀਆਂ ਜਾਂ ਆਦਿ-ਧਰਮੀਆਂ ਦੇ ਡੇਰੇ ਕਹਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਹਾਲ ਵੀ ਦੇਖ ਲਓ। ਰਾਮਚੰਦਰ ਦੀ ਫੋਟੋ ਥੱਲੇ ਸੰਤ ਗੁਰਦੀਪ ਗਿਰੀ ਦੀ ਫੋਟੋ ਲੱਗੀ ਵਾਲੇ ਰਾਮਨੌਂਵੀ ਦੇ ਪੋਸਟਰ ਮੈਂ ਆਪ ਦੇਖੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਸੰਤ ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਹਿੰਦੂਵਾਦੀ ਲੋਕ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਵਿਖੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀ ਲੈ ਕੇ ਚੱਲੇ ਸਨ ਤਾਂ ਇਹ ਬਾਬਾ ਉਹਨਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸਟੇਜ ਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਓਦੋਂ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਮੰਦਿਰ ਵਿਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਰੱਖਣੀਆਂ ਸਨ ਪਰ ਰੱਬ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰ ਹੈ ਉਹ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹੇ ਵਰਨਾ ਇਹ ਬਾਬਾ ਵੀ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਮੰਦਿਰ ਵਿਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਟਕਾਉਣ ਵਿਚ ਮੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ। ਇਹ ਬਾਬਾ ਜੀ ਵੀ ਬੇਗ਼ਮਪੁਰਾ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਖ਼ੁਦ ਇਸ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪ ਹੀ ਜਾਪਦੇ ਹਨ।

ਇੱਥੇ ਹੀ ਬਸ ਨਹੀਂ ਇਹਨਾਂ ਰਵਿਦਾਸੀਆਂ ਦੇ ਡੇਰੇ ਕਹਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਖੁੰਦਕ ਦੇਖ ਲਓ ਜੋ ਬੇਗ਼ਮਪੁਰੇ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਦਿਨ ਰੌਲਾ ਤਾਂ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਆਪ ਹੀ ਬੇਗ਼ਮਪੁਰਾ ਵੱਸਣ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਹੇ ਜਿਸਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦਾਸ ਬਾਬੇ ਜੌਡ਼ੇ ਰਾਏਪੁਰ ਰਸੂਲਪੁਰ ਵਿਖੇ ਮਿਤੀ 06-07-2008 ਨੂੰ ਕਰਵਾਇਆ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਪਹਿਲਾ ਸੈਮੀਨਾਰ। ਇਸ ਵਿਚ ਰਵਿਦਾਸੀਆ ਕੌਮ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ੇਰ ਬਾਬੇ ਇਕ ਚਾਲ ਅਧੀਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਕੇ ਰਵਿਦਾਸੀਆ ਕੌਮ ਨੂੰ ਇਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਗਿਫ਼ਟ ਦੇਣ ਲੱਗੇ ਸਨ, ਉਹ ਗਿਫ਼ਟ ਸੀ ਇਕ ਹੋਰ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਮੰਦਿਰ। ਜੋ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਸੈਮੀਨਾਰ ਵਿਚ ਮੁੱਦਾ ਚੁੱਕਿਆ, ਉਹ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਇਕ ਹੋਰ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਮੰਦਿਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜਿਹਡ਼ਾ ਡੇਰਾ ਬੱਲਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਮੰਦਿਰ ਹੈ ਉਹ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਸੈਮੀਨਾਰ ਵਿਚ ਸਟੇਜ ਸੈਕਟਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਸਾਧੂ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਸੁਸਾਇਟੀ (ਰਜਿ.) ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਨਿਭਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਜੋ ਸੈਮੀਨਾਰ ਸੰਪੰਨ ਹੋਣ ਤੱਕ ਇਹੋ ਹੀ ਸੋਸ਼ੇਬਾਜੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਮੰਡੂਆ ਡੀਹ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਓਥੇ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਉਸਾਰਿਆ ਜਾਵੇ।

ਇਸ ਸੈਮੀਨਾਰ ਵਿਚ ਸੰਤ ਚਰਨ ਦਾਸ, ਸੰਤ ਹਰੀ ਦਾਸ, ਸੰਤ ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਸੰਤ ਸਰਵਣ ਦਾਸ, ਸੰਤ ਹਰਚਰਨ ਦਾਸ, ਸੰਤ ਕੁਲਵੰਤ ਦਾਸ, ਸੰਤ ਚੰਦਰ ਹੰਸ, ਸੰਤ ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਸੰਤ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾਸ, ਸੰਤ ਸਰਵਣ ਦਾਸ ਬੋਹਣ, ਸੰਤ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ, ਸੰਤ ਮੰਗਲ ਦਾਸ, ਸੰਤ ਕਰਤਾਰ ਦਾਸ, ਸੰਤ ਸਰਵਣ ਦਾਸ ਤਾਜਪੁਰ, ਸੰਤ ਕਪੂਰ ਦਾਸ, ਸੰਤ ਟਹਿਲ ਦਾਸ, ਸੰਤ ਹਰਪ੍ਰੀਤ, ਸੰਤ ਭਗੀਰਥ ਦਾਸ, ਸੰਤ ਗੁਰਮੇਲ ਦਾਸ, ਸੰਤ ਬਿੰਦਰ ਦਾਸ, ਸੰਤ ਸਰਵਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਸੰਤ ਹਾਕਮ ਦਾਸ, ਸੰਤ ਭਗਤ ਰਾਮ, ਸੰਤ ਨਾਜਰ ਸਿੰਘ, ਸੰਤ ਸਤਨਾਮ ਦਾਸ, ਸੰਤ ਸੋਢੀ ਸ਼ਾਹ, ਸੰਤ ਗੁਰਦੀਪ ਗਿਰੀ, ਸੰਤ ਹਰੀ ਓਮ, ਸੰਤ ਸਤਨਾਮ, ਸੰਤ ਜਗਦੀਸ਼ਵਰ ਨੰਦ ਲਾਲ ਅਤੇ ਸੰਤ ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਦਾਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਿਕਰਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਸਾਰੇ ਸੰਤ ਸਟੇਜ ਸੈਕਟਰੀ ਬਾਬਾ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਇਕ ਹੋਰ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਮੰਦਿਰ ਦੀ ਮੰਗ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਹੋਰ ਸੰਮੇਲਨ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਦਿਖਾਵੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਮੁੱਦੇ ਰੱਖੇ ਗਏ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਬਾਣੀ ਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਨਿਰਣੇ, ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜਨਮ ਮਿਤੀ, ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਤੇ ਜੋਤੀ-ਜੋਤ ਸਮਾਉਣ ਬਾਰੇ, ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਭਗਤ ਜਾਂ ਗੁਰੂ, ਆਦਿ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਧਰਮ ਕਿਹਡ਼ਾ ਤੇ ਕੀ ਸੰਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ, ਅਰਦਾਸ ਕਿਹਡ਼ੀ, ਜੈ ਗੁਰਦੇਵ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕਡ਼, ਧਾਰਮਕ ਪਹਿਚਾਣ ਚਿੰਨ੍ਹ ਆਦਿ। ਹਰਿ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਜਿਸਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਸਾਧੂ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਸੁਸਾਇਟੀ (ਰਜਿ.) ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਹੀ ਸਰਬਸਮਤੀ ਨਾਲ ਪਾਸ ਕੀਤਾ (ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਇਸਦਾ ਰਜਿ. ਨੰ. A48-807-87-CO dated 6-3-87 ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਇਸਦਾ ਰਜਿ. ਖ਼ੁਦ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦੇ। ਸੰਤ ਸਰਵਣ ਦਾਸ ਸਲੇਮ ਟਾਬਰੀ ਜਿਸਨੇ ਹਰਿ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਤੇ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਆਰਟੀਕਲ ਲਿਖੇ ਹਨ ਉਹ ਵੀ ਹਰਿ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੀ ਬਹਿਸ ਵਿਚ ਮੋਨ ਧਾਰੀ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਹੀ ਸਲੇਮ ਟਾਬਰੀ ਆਦਿ ਧਰਮੀਆਂ ਦਾ ਕੌਮੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਦਕਿ ਆਦਿ ਧਰਮੀ ਹਰਿ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹਨ ਅਤੇ ਆਦਿ ਧਰਮੀਆਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਤਾਂ ਹੋਰ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸੈਮੀਨਾਰ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਉਸ ਡੇਰੇ ਵਿਚ ਵੀ ਹਰਿ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ। ਫਿਰ ਵੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਤੇ ਬਹਿੰਸ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਸਾਧੂ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਸੁਸਾਇਟੀ (ਰਜਿ.) ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜ਼ੋਰ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਹੀ ਲੱਗਾ ਰਿਹਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਮੰਦਿਰ ਇਕ ਹੋਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ ਜਿਸਦਾ ਸਾਰਾ ਦਾਰੋ-ਮਦਾਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਹੈ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸੰਤਾਂ-ਸਾਧਾਂ-ਭੇਖਧਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੌਡ਼ੀ ਸੋਚ ਦਾ ਇਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਨਮੂਨਾ। ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਹੈ? ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਜੋਡ਼ਨਾ ਹੈ ਉਹੀ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਤੌਡ਼ਨ ਅਤੇ ਭਰਮ-ਭੂਲੇਖਿਆਂ ਦੇ ਜੰਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸਾਉਣ ਦੀਆਂ ਤਰਤੀਬਾਂ ਭਾਲਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਇਹ ਜਿਹਡ਼ਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੇਗ਼ਮਪੁਰੇ ਦਾ ਪਾਠ ਪਡ਼੍ਹਾ ਰਹੇ ਹਨ ਇਹ ਸਭ ਤਾਂ ਲੋਕ ਦਿਖਾਵਾ ਹੀ ਹੋਇਆ।

ਨਵਾਂ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਮੰਦਿਰ ਉਸਾਰਨ ਬਾਰੇ ਸੰਤ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ੋਸ਼ੇਬਾਜੀ ਇੰਨੀ ਵੱਧ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਡਾ. ਐੱਸ. ਐੱਲ. ਵਿਰਦੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿਚ ਇਹ ਰਾਏ ਪੇਸ਼ ਕਰਨੀ ਪਈ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਰਸਤਾ ਲੱਭਿਆ ਜਾਵੇ ਇਕ ਨੂੰ ਕਰਮਭੂਮੀ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਇਕ ਨੂੰ ਜਨਮਭੂਮੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਅਕਸਰ ਐਸੇ ਮਹਾਨ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਭੂਮੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਇਕ ਜਨਮ ਭੂਮੀ ਅਤੇ ਇਕ ਕਰਮ ਭੂਮੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਤ ਗੁਰਦੀਪ ਗਿਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਮਹਾਰਾਜ ਜੀ ਨਾਲ ਤੋਲਦੇ ਹੋਏ ਨੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਡਾ. ਐੱਸ. ਐੱਲ. ਵਿਰਦੀ ਦੀ ਗੱਲ ਠੀਕ ਹੈ ਅਕਸਰ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਭੂਮੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਇਕ ਕਰਮ ਭੂਮੀ ਤੇ ਦੂਜੀ ਜਨਮ ਭੂਮੀ, ਮੇਰਾ ਵੀ ਜਨਮ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਥਾਨ ਦਾ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਪਠਾਨਕੋਟ ਵਾਲੇ ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਾਲ ਹੈ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਡੇਰੇਦਾਰਾਂ ਦਾ ਜੋ ਆਪਣੀ ਤੁਲਨਾਂ ਤਾਂ ਬੇਗ਼ਮਪੁਰੇ ਦੇ ਸੁਪਨਸਾਜ਼ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਖ਼ੁਦ ਰਾਮਚੰਦਰ ਦੀਆਂ ਫੋਟੋਆਂ ਲਾਉਣ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੈਮੀਨਾਰ ਵਿਚ ਚੌਧਰੀ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਸਾਬਕਾ ਮੰਤਰੀ) ਨੇ ਵੀ ਅੰਤ ਵਿਚ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਰੇ ਮਤੇ ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਪਾਸ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਡੇਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ ਸੋਚ ਪਾਡ਼ੋ ਤੇ ਰਾਜ ਕਰੋ, ਮੁਫ਼ਤ ਦੀਆਂ ਰੋਟੀਆਂ ਸੇਕੋ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਰੁਸਖ਼ਰ ਹੋਵੋ, ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਹਨ।

ਹੋਰ ਤਾਂ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਲੀਡਰ ਜੋ 'ਅਖੌਤੀ ਸੰਤ' 'ਅਖੌਤੀ ਸੰਤ' ਜਾਂ 'ਡੇਰਾਵਾਦ' 'ਡੇਰਾਵਾਦ' ਕਰਦੇ ਨਹੀਂ ਥੱਖਦੇ ਅਤੇ ਜਿਹਡ਼ੇ ਲੋਕ ਪਾਣੀ ਪੀ ਪੀ ਕੇ ਡੇਰੇਵਾਦ ਨੂੰ ਕੌਸਦੇ ਹਨ ਉਹ ਵੀ ਸੰਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਦੇ ਕਤਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹਨਾਂ ਡੇਰੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਡੇਰਿਆਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦਲਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਨਾ ਚੁਕਵਾਉਣ ਲਈ ਚੱਕਰ ਕੱਟਦੇ ਅਤੇ ਮਿੰਨਤਾ-ਤਰਲੇ ਕਰਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆਏ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਤਾ ਹੈ ਜੋ ਇਹਨਾਂ ਡੇਰੇਦਾਰਾਂ ਨੇ ਫ਼ਰਮਾਨ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਉਹੀ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਨੇ ਮੰਨ ਲੈਣਾ ਹੈ। ਦਲਿਤ ਸਮਾਜ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕੋਈ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਨਹੀਂ, ਬਸ ਡੇਰਿਆਂ ਤੱਕ ਹੀ ਸਮਾਜਕ ਭਲਾਈ ਸੀਮਤ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ।

ਹੁਣ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਸਾਧੂ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਸੁਸਾਇਟੀ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਹੋਏ ਬੈਠੇ ਚਹੇਡ਼ੂ ਵਾਲੇ ਸੰਤਾਂ ਦੀ। ਸੰਤ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਇਕ ਬਿਆਨ ਵਿਚ ਇਹ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰਿ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਸਿੱਖ ਜੱਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉੱਥੇ ਖੰਡਾ ਲਗਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਕਬਜਾ ਕਰਨ। ਕਿੰਨੀ ਘਿਨੌਣੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਝਲਕ ਰਹੀ ਹੈ ਇਸ ਬਿਆਨਬਾਜ਼ੀ ਵਿਚ। ਕੀ ਇਹ ਕੌਮ ਨੂੰ ਜੋਡ਼ ਰਹੇ ਹਨ ਜਾਂ ਤੋਡ਼ ਰਹੇ ਹਨ। ਚਹੇਡ਼ੂ ਵਾਲੇ ਸੰਤ ਨੇ ਹੀ ਡੇਰਾ ਬੱਲਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿਲਾਵਟ ਵਾਲੀ ਝੂਠੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਬਾਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੀਤਾ ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਇਹ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਡੇਰੇ ਵਿਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸੀ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣਾ ਡੇਰਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ ਦਿਖਾਵੇ, ਫਿਰ ਬਾਕੀਆਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਸਲਾਹ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਥਾਂ, ਜਗ੍ਹਾ ਜਾਂ ਘਰ ਦੀ ਕੀਮਤ ਦਾ ਉਸਨੂੰ ਹੀ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮਹਿਨਤ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਮਸਾਂ-ਮਸਾਂ ਦਲਿਤਾਂ ਜਾਂ ਰਵਿਦਾਸੀਆ ਚਮਾਰ ਆਪਣੇ ਜੋਗੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਦਸਾਂ ਨਹੂੰਆਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਨਾਲ ਗੁਰੂਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਲਈਆਂ ਹਨ ਪਰ ਇਸ ਬਾਬੇ ਵਰਗੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਚਮਕਾਉਣ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਬਿਆਨ ਦੇਣੋਂ ਵੀ ਗੁਰੇਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਬਸ, ਇਹੋ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ ਬਾਣੀ ਪਡ਼੍ਹਨ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੱਟੇ ਲਗਵਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਓਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਾਂਗੂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਸਮਝਣ ਦੀ। ਸੰਤ ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਨਗਰ ਵਾਲੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਸੰਤ ਜਿਵੇਂ ਬੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਆਦਿ ਦਾ ਕੋਈ ਨਾਂ ਵੀ ਲੈ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਓਥੇ ਹੀ ਉਹ ਸੰਗਤ ਸਾਹਮਣੇ ਗਾਲਾਂ ਕੱਢਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹੈ ਅਜੋਕੇ ਸੰਤਾਂ ਅੰਦਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਕਿ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉੱਚੇ ਬਾਕੀ ਸੰਤ ਸਭ ਨੀਵੇਂ। ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਗੱਲੋਂ ਚੰਗਾ ਹੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਦੂਸਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਬਰਾਬਰ ਸਮਝਦਾ ਸੀ, ਅਜੋਕੇ ਸੰਤ ਤਾਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨੀਂਵਾ ਦਿਖਾਉਣ ਤੇ ਤੁਲੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਬੇਗ਼ਮਪੁਰੇ ਵਾਲੀ ਸੰਤਮੱਤ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚ ਉੱਪਜ ਨਹੀਂ ਸਕੀ ਇਹ ਸਭ ਇਸੇ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ।

ਡੇਰਾ ਸੱਚਖੰਡ ਬੱਲਾਂ ਟ੍ਰੱਸਟ ਅਤੇ ਸੰਤਾਂ ਨੇ ਰਵਿਦਾਸੀਆ ਕੌਮ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹੇ। ਰਵਿਦਾਸੀਆ ਕੌਮ ਦੇ ਅਮਰ ਸ਼ਹੀਦ ਸੰਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ ਦੇ ਕਤਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੇਸ਼ੱਕ ਬੱਲਾਂ ਡੇਰੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਖਰੇ ਗ੍ਰੰਥ ਤੇ ਪੰਥ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਉਹ ਇਸ ਕੰਮ ਵਿਚ ਲਗਭਗ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹੇ। ਡਾ. ਅੰਬੇਡਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, ''ਧਰਮ ਕੋਈ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਖੇਡ ਨਹੀਂ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਮੌਜ ਮਸਤੀ ਜਾਂ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਦਲਿਤ ਸਮਾਜ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਾਂ ਮੌਤ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਕੈਪਟਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਜਹਾਜ਼ ਇਕ ਬੰਦਰਗਾਹ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਤੇ ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਪੂਰੀ ਪੂਰੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਧਰਮ ਲਈ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।'' ਪਰ ਦਲਿਤ ਪੱਛਡ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁੱਤੇ ਉਠਦਿਆਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਤੁਹਾਡਾ ਧਰਮ ਇਹ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਜ ਇਹ ਹੈ ਕੋਈ ਤਿਆਰੀ ਨਹੀਂ ਉਹੀ ਨਰਕ-ਸੁਰਗ, ਉਹੀ ਕਰਮ-ਕਾਂਢ, ਓਹੀ ਅਗਲੇ-ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦਾ ਚੱਕਰਵਿਊ, ਓਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ ਉਪਦੇਸ਼, ਕੋਈ ਸੁਚੱਜੀ ਸੋਚ ਨਹੀਂ। ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਡੇਰਾ ਬੱਲਾਂ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਸਾਧੂ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਸੁਸਾਇਟੀ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰਲਾ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ। ਹੋਰ ਤਾਂ ਹੋਰ ਡੇਰਾ ਬੱਲਾਂ ਦੇ ਹੀ ਦੋ ਸੰਤ ਸੰਤ ਸੁਰਿੰਦਰ ਦਾਸ ਕਠਾਰ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸੰਤ ਗੁਰਬਚਨ ਦਾਸ ਡੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟੁੱਟ ਗਏ। ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਲੋਕ ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ੇ ਹੋਏ ਸਨ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਪਸ ਵਿਚ ਪਾਟਣਾ ਜਾਂ ਦੋ-ਤਿੰਨ-ਚਾਰ ਧਿਰਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡੇ ਜਾਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਸੀ।

ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਅਕ੍ਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਜਰੂਰ ਵਰਤ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਖ਼ਸ਼ੀਅਤ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕੋਈ ਵੀ ਖ਼ਰਾ ਨਹੀਂ ਉਤਰਦਾ। ਹਰੇਕ ਸੰਤ ਜਾਂ ਡੇਰੇ ਦੇ ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਪੱਖ ਵੀ ਹਨ। ਜੋ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਬੇਗ਼ਮਪੁਰੇ ਨਾਲ ਸੁਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਹੋਣ ਇਹ ਜਰੂਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜੇਕਰ ਦਲਿਤ ਸਮਾਜ ਨੇ ਇਕ ਹੋਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਸੰਤ, ਸਾਧ ਜਾਂ ਡੇਰੇ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਦਲਿਤ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਡੇਰਿਆਂ ਅਤੇ ਡੇਰਿਆਂ ਦੇ ਸਾਧਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਹਨ। ਬੱਲਾਂ ਡੇਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ਹੀਦ ਸੰਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਰਮਾਇਣ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਿਆਂ ਸਭ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸੰਪਟ ਪਾਠਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸਭ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ (ਜਿਵੇਂ ਹੁਣ ਅੰਮ੍ਰਿਤਬਾਣੀ ਦੇ ਸੰਪਟ ਪਾਠ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ) ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸਾਡੇ ਇਕ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ ਨੇ ਸੁੱਖ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਘਰ ਵਿਚ ਗੀਤਾ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਸੰਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਭਾਵੇਂ ਅਦੁੱਤੀ ਹੈ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਜਿਸ ਡੇਰੇ ਵਿਚ ਉਹ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਉਸ ਡੇਰੇ ਦੀ ਵੀ ਕੁਝ ਨਿੱਜੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਪੱਖ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਆਦਿਧਰਮੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵੱਖਰਾ ਗ੍ਰੰਥ ਬਣਾਇਆ ਸੀ ਤਾਂ ਸੰਤ ਸਰਵਣ ਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਸੀ (ਕਾਰਨ ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋਵੇ) ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਵੱਖਰੇ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਕੋਈ ਮਾਨਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ (ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਵੀ ਕਾਰਨ ਹੋਵੇ) ਤਾਂ ਡੇਰੇ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕਾਂਸ਼ੀ ਟੀ. ਵੀ. ਵਾਲੇ ਉਸਨੂੰ ਗ਼ਦਾਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਨਵਾਂ ਧਰਮ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਰੌਲਾ ਪਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸੰਤ ਸੁਰਿੰਦਰ ਦਾਸ ਬਾਵਾ ਨੇ ਮਾਇਆ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ੀਆਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਣ ਦਾ ਅੰਦਰੋ-ਅੰਦਰੀਂ ਮਨ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਗੁੱਡੇ-ਗੁਡੀਆਂ ਦਾ ਖੇਡ ਅਤੇ ਮੌਜ ਮਸਤੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਸਮਝਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਚਮਚਿਆਂ ਨੇ ਖੂਬ ਮੌਜ-ਮਸਤੀ ਕੀਤੀ, ਖੂਬ ਪੈਸਾ ਲੁੱਟਿਆ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਲੋਕ ਅੰਨੇ-ਬੋਲੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਸਾਨੂੰ ਕਿਹਡ਼ਾ ਕਿਸੇ ਨੇ ਪੁੱਛਣਾ ਹੈ। ਭੋਲੇ-ਭਾਲੇ ਲੋਕ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਫੂਕ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕੇ ਕਿ ਰਵਿਦਾਸੀਆ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਜਮਾਂਦਰੂ ਨਾਮ ਹੈ ਠੀਕ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਸਾਨੂੰ ਚਮਾਰ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਰਵਿਦਾਸੀਏ ਵੀ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਧਰਮ ਕਿਹਡ਼ਾ ਦਿੱਤਾ? ਪਰ ਸੰਤ ਸੁਰਿੰਦਰ ਦਾਸ ਬਾਵਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪੈਸੇ ਲੁੱਟਣ ਅਤੇ ਪੈਸਾ ਇੱਧਰ-ਉਧਰ ਗਾਇਬ ਕਰਨ ਅਤੇ ਘਰ ਭੇਜਣ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਧਰਮ ਬਣਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਬਸ ਇਕੋ ਇਕ ਧਰਮ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਪੈਸਾ ਲੁੱਟੀ ਜਾਵੋ ਅਤੇ ਮੌਜ-ਮਸਤੀ ਕਰੋ। ਨਿਰਮਲ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਧਰਮ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਠੇਕੇਦਾਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਧੌਖਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਫਿਰ ਪੂਰੇ ਦਾ ਪੂਰਾ ਦਲਿਤ ਸਮਾਜ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਕਿਹਡ਼ੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਆਸ ਲਾਈ ਬੈਠਾ ਹੈ? ਧਰਮ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਪੌਡਾ ਹੈ-

ਜੋ ਤੁਧੁ ਭਾਵੈ ਸੋ ਨਿਰਮਲ ਕਰਮਾ।। ਜੋ ਤੁਧੁ ਭਾਵੈ ਸੋ ਸਚੁ ਧਰਮਾ।। (ਪੰਨਾ 180)

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਖ਼ੁਦ ਦੇ ਕਰਮ ਨਿਰਮਲ ਜਾਂ ਦਿਖਾਵਾ ਰਹਿਤ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਧਰਮ ਦਾ ਰੌਲਾ ਪਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਨਿਬੇਡ਼ਾ ਖ਼ੁਦ ਦੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਤੇ ਹੋਣਾ ਹੈ ਨਿੱਜੀ ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਲਈ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਵਿਚ ਨਿੱਜੀ ਹਿੱਤ ਰੱਖ ਕੇ ਜਾਂ ਦਿਖਾਵਾ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਬੰਨੇ-ਕੰਢੇ ਨਹੀਂ ਲੱਗ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਵੀ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ ਕਿ ਲੋਕ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸ ਨਿਗ੍ਹਾ ਨਾਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਫ਼ਰਕ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਧਰਮ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਖ਼ੁਦ ਦੇ ਨਿਰਮਲ ਕਰਮਾਂ ਤੇ ਹੀ ਜੋਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ-

ਸਰਬ ਧਰਮ ਮਹਿ ਸ੍ਰੇਸਟ ਧਰਮੁ।। ਹਰਿ ਕੋ ਨਾਮੁ ਜਪਿ ਨਿਰਮਲ ਕਰਮੁ।।

ਲੋਕ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸ ਨਿਗ੍ਹਾ ਨਾਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸ ਨਿਗ੍ਹਾ ਨਾਲ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ। ਮੈਂ ਗਲਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਲੋਕ ਗਲਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਜਦ ਤੱਕ ਤੁਹਾਡੇ ਖ਼ੁਦ ਦੇ ਕਰਮ ਨਿਰਮਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਕਮਾ ਸਕਦੇ। ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਬੇਗ਼ਮਪੁਰੇ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਚਮਾਰ ਕੌਮ ਜੇਕਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਣ ਨਾਲ ਰਵਿਦਾਸੀਆ ਕਹਿ ਰਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਸਿਰਫ਼ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਵਰਗੀ ਮਹਾਨ ਸਖ਼ਸ਼ੀਅਤ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਲ ਕਰਮ ਹਨ। ਪਰ ਨਿਰਮਲ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਵਗੈਰ ਸਾਡੇ ਮਹਾਨ ਦਲਿਤ ਰਹਿਬਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਸਾਧ ਜੇਕਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੁੱਧੂ ਬਣਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਚਮਕਾਉਣ ਜਾਂ ਪੈਸਾ ਕਮਾਉਣ ਦਾ ਹਿੱਲਾ-ਵਸੀਲਾ ਭਾਲੇਗਾ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਅੰਜਾਮ ਇੰਞ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ ਜੋ ਅੱਜ ਡੇਰਾ ਬੱਲਾਂ ਤੋਂ ਕੱਢੇ ਹੋਏ ਸੰਤ ਸੁਰਿੰਦਰ ਦਾਸ ਬਾਵਾ ਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਅੰਤਿਮ ਸੱਚ ਇਹੀ ਹੈ-

ਸਤਿਗੁਰੁ ਧਰਤੀ ਧਰਮ ਹੈ ਤਿਸੁ ਵਿਚਿ ਜੇਹਾ ਕੋ ਬੀਜੇ ਤੇਹਾ ਫਲੁ ਪਾਏ।। (ਪੰਨਾ 302)

ਡੇਰੇਦਾਰਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ ਕਿਹਡ਼ੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਅਪਣਾਈ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਅਸੀਂ ਮਾਨਸਿਕ ਗੁਲਾਮੀ ਜਕਡ਼ੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਲਿਆ ਹੈ ਉਹ ਇਹ ਮਨੂੰਸਮ੍ਰਿਤੀ (1,99,100) ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ (ਅਜੋਕਾ ਸੰਤ) ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਸਭ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਹੈ। ਉਹ (ਅਜੋਕਾ ਸੰਤ) ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ ਹੈ ਅਤੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਦਾ ਰੱਖਿਅਕ ਵੀ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਜੋ ਵੀ ਸੰਪਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ (ਅਜੋਕੇ ਸੰਤ) ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ (ਅਜੋਕਾ ਸੰਤ) ਚਾਹੇ ਪਰਾਇਆ ਅੰਨ ਖਾਵੇ, ਪਰਾਏ ਵਸਤਰ ਪਹਨੇ, ਪਰਾਏ ਧਨ ਨੂੰ ਲੈ ਲਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਸਭ ਉਸਦੇ ਰਿਣੀ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਬ੍ਰਾਹਮਣ (ਅਜੋਕੇ ਸੰਤ) ਦੀ ਦਇਆ ਤੇ ਜਿਊਂਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਬਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਵਟਾ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਓਹੀ ਹੈ।

ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਦਲਿਤਾਂ ਵਿਚ ਹੁਣ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਵਰਗਾ ਰਹਿਬਰ ਬਾਰ ਬਾਰ ਦੁਨੀਆਂ ਤੇ ਨਹੀਂ ਆਉਣਾ। ਇਸ ਲਈ ਸਿੱਧੇ ਤੇ ਸਾਧੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਤੇ ਚੱਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਸਾਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਡੇਰਿਆਂ ਦੀ ਲੋਡ਼ ਨਹੀਂ ਡੇਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਡੀ ਲੋਡ਼ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਤਾਂ ਬਸ ਇਕ ਹੋਣ, ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਜਾਨਣ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪਹਿਚਾਣਦੇ ਹੋਏ ਬੇਗ਼ਮਪੁਰੇ ਦਾ ਰਸਤਾ ਖ਼ੁਦ ਅਖ਼ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋਡ਼ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਰਾਹ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੱਸ ਕੇ ਗਏ ਹਨ ਹੋਰ ਕੋਈ ਦੁੱਕੀ-ਤਿੱਕੀ ਸੰਤ-ਸਾਧ ਨਹੀਂ। ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਅਸੀਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਤਡ਼ਫ਼ਦੇ ਹਾਂ, ਦੌਡ਼ਦੇ ਹਾਂ, ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨੇ ਲੋਚਦੇ ਹਾਂ। ਸੱਚ ਕੌਡ਼ਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਮੇਰੀ ਕੌਮ ਦੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰਵਿਦਾਸੀਏ ਸ਼ੇਰ ਕਹਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵੀਰੋ ਮੁਡ਼ ਆਓ, ਸੱਚ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇਵੋ, ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਬੇਗ਼ਮਪੁਰੇ ਵਾਲੀ ਸੋਚ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਵੋ ਅਜੇ ਵੀ ਡੁਲ੍ਹੇ ਬੇਰਾਂ ਦਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਵਿਗਡ਼ਿਆ। ਕੌਡ਼ਾ ਘੁੱਟ ਭਰਨ ਵਿਚ ਭਾਵ ਸੱਚ ਨੂੰ ਅਪਨਾਉਣ ਵਿਚ ਜੋ ਮਜ਼ਾ ਹੈ ਉਹ ਸ਼ਾਇਦ ਝੂਠੇ ਧਰਮਾਂ ਵਿਚ ਝੂਠੀ ਵਾਹ-ਵਾਹ ਅਤੇ ਦਿਖਾਵੇ ਵਾਲੀ ਸ਼ਰਧਾ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਚਮਾਰ ਜਾਂ ਰਵਿਦਾਸੀਏ ਸਦਾ ਹੀ ਰਹਿਣਾ ਹੈ ਇਹ ਨਾਮ ਕਿਸੇ ਡੇਰੇ ਦੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਧਰਮ ਦੇ ਠੇਕੇਦਾਰ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਜਾਇਦਾਦ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਸਾਡਾ ਨਾਮ ਕੋਈ ਪਹਿਚਾਣ ਦਾ ਮੋਹਤਾਜ ਹੈ। ਰਵਿਦਾਸੀਆ ਰਵਿਦਾਸੀਆ ਦਾ ਰੌਲਾ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਧਰਮ ਦੇ ਠੇਕੇਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਚੋ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਸਾਧਾਂ ਦੇ ਚੁੰਗਲ ਵਿਚ ਫਸਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਬੇਗ਼ਮਪੁਰੇ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਹਿੱਲੇ-ਵਸੀਲੇ ਲੱਭੋ, ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਿਰਮਲ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੀ ਸੋਚ ਦੇਵੋ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਬੇਗ਼ਮਪੁਰੇ ਨੂੰ ਬੇਗ਼ਮਪੁਰਾ ਹੀ ਰਹਿਣ ਦਿਓ ਕੁਝ ਹੋਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾ ਕਰੋ। ਇਸ ਬੇਗ਼ਮਪੁਰੇ ਦੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵਾਸੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਆਓ ਪਹਿਲਾਂ ਖ਼ੁਦ ਇਸਦਾ ਆਨੰਦ ਚੱਖੀਏ ਤਾਂ ਕਿ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਸਾਧ ਨਾ ਤਾਂ ਆਪ ਬੇਗ਼ਮਪੁਰੇ ਦੇ ਵਾਸੀ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਬਣਨ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹਨਾਂ ਸਾਧਾਂ ਤੋਂ ਵਗੈਰ ਨਹੀਂ ਸਰਦਾ ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਸਾਧਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੱਦ ਤੱਕ ਮੰਨੋ ਪਰ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਇੰਨਾ ਖਿਲਵਾਡ਼ ਨਾ ਕਰੋ ਕਿ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰਵਿਦਸਾਈਆ ਜਾਂ ਚਮਾਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਸਾਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਵੇ। ਕਿਧਰੇ ਇਹਨਾਂ ਸਾਧਾਂ ਮਗਰ ਲੱਗ ਕੇ ਆਪਾਂ ਡੇਰਾਮੁੱਖੀ ਲੋਕ ਬੇਗ਼ਮਪੁਰੇ ਵੱਲ ਨੂੰ ਪਿੱਠ ਕਰਕੇ ਨਾ ਬੈਠ ਜਾਈਏ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਬੇਗ਼ਮਪੁਰਾ ਇਕ ਸੁਪਨਾ ਬਣ ਕੇ ਹੀ ਨਾ ਰਹਿ ਜਾਵੇ।

ਹੁਣ ਗੱਲ ਗੱਲ ਵਿਚ ਘਰ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਲੋਡ਼ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੂਦਰ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਚੁਗਲੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਹਰੇਕ ਗੱਲ ਤੇ ਤਰਕ-ਵਿਤਰਕ ਕਰੋ, ਹਰੇਕ ਗੱਲ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰੋ ਕਿਸੇ ਦੇ ਮਗਰ ਨਾ ਲੱਗੋ। ਲੋਕਤੰਤਰ ਹੈ ਸਭ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਦਾ ਹੱਕ ਹੈ, ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਪੈਚੀਦਾ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਮਸਲੇ ਵਿਚੋਂ ਤਰਕ-ਵਿਤਰਕ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਜਾ ਸਕੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਲਿਤ ਸਮਾਜ ਦੀ ਭਟਕਣਾ ਮੁੱਕ ਜਾਵੇ। ਪਰ ਕੋਈ ਇਸਨੂੰ ਨਿੰਦਿਆ ਚੁਗਲੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਪ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਅਣਖ਼ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਸ਼ਰਧਾ ਭੰਗ ਹੋਣੋਂ ਡਰਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਸਾਧਾਂ ਦੇ ਝੂਠੇ ਅਹਿਸਾਨਾਂ ਥੱਲੇ ਦੱਬਿਆ ਪਿਆ ਹੈ, ਕੋਈ ਮਾਨਸਿਕ ਪੀਡ਼ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਮਨਮੁੱਖ ਹੋਣ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕਿਸ ਲਈ? ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨੂੰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕੇ ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀਵਾਦੀ ਤਰਜ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਫ਼ਲਸਫੇ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਤੇ ਸਮਝਿਆ ਹੈ।

ਅੰਤ ਵਿਚ ਮੈਂ ਇਹੋ ਕਹਾਂਗਾ ਕਿ ਮੈਂ ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਡੇਰਿਆਂ ਦਾ ਰਾਹ ਸਦਾ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਬਾਕੀ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ ਇਹਨਾਂ ਡੇਰਿਆਂ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਡੇਰਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ ਕੇ ਕੌਮ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਸਮਝਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਚ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਗਿਆ ਮੈਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟਦਾ ਗਿਆ ਅੰਤ ਜਦੋਂ ਪਾਣੀ ਸਿਰ ਤੋਂ ਲੰਘ ਗਿਆ ਤਾਂ ਮੈਂ ਡੇਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਰਾਹੇ ਪੈਣ ਤੋਂ ਵੀ ਤੌਬਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਆਪਣਾ ਨਿੱਜੀ ਤਜੁਰਬਾ ਹੈ, ਜਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕੋਈ ਇਸਨੂੰ ਮੰਨ ਲਵੇ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਉਹ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਪਰ ਮੈਂ ਜੋ ਸਮਝਣਾ ਸੀ ਸਮਝ ਲਿਆ ਹੈ।

-0-